Bài viết của Gustav Theile, Thượng Hải

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nổi tiếng với chủ nghĩa dân tộc về công nghệ. Chiến lược công nghiệp “Made in China 2025” được triển khai cách đây một thập niên đã đạt thành công lớn trong nhiều ngành, điều mà Đức hiện đang cảm nhận rõ, không chỉ trong ngành ô tô.

Trong thời gian ông Tập lãnh đạo, Trung Quốc đã bắt kịp các quốc gia dẫn đầu thế giới trong nhiều ngành công nghệ cao, thậm chí vươn lên vị trí dẫn đầu ở một số lĩnh vực.

Nhưng mỗi khi bước lên máy bay, ông Tập lại nhìn thấy một lĩnh vực mà Trung Quốc vẫn chưa thể phá vỡ sức mạnh của phương Tây: ngành hàng không dân dụng.

Khi ông Tập hạ cánh xuống căn cứ không quân Joint Base Andrews ở Camp Springs, bang Maryland, gần Washington D.C., hôm thứ Tư, ông bước xuống từ một chiếc máy bay Mỹ – Boeing 747.

Trung Quốc tất nhiên có nhà sản xuất máy bay riêng là Comac, công ty được kỳ vọng trong tương lai sẽ biến cuộc cạnh tranh giữa Boeing và Airbus thành cuộc đua ba bên.

Tuy nhiên, Ủy ban Đánh giá Kinh tế và An ninh Mỹ–Trung của chính phủ Mỹ cuối năm ngoái nhận định rằng Comac – doanh nghiệp nhà nước có trụ sở tại Thượng Hải và nhận được trợ cấp lớn – đã không đạt được các mục tiêu đặt ra trong chương trình “Made in China 2025”.

C919 chưa đạt mục tiêu

Máy bay tầm trung C919 được bàn giao từ năm 2023, nhưng chậm gần 5 năm so với kế hoạch ban đầu.

Theo Ủy ban Mỹ, thị phần C919 tại Đức chỉ đạt khoảng 7%, thay vì mục tiêu 10%.

Đồng thời, chưa có dấu hiệu cho thấy C919 sẽ trở thành một sản phẩm xuất khẩu thành công.

Báo cáo nhận xét rằng: “C919 có tầm bay ngắn hơn và mức tiêu thụ nhiên liệu cao hơn các sản phẩm cạnh tranh.”

Mẫu máy bay khu vực C909 hiện thành công hơn C919. Vì lý do này, Trung Quốc từ năm 2015 đã hạn chế việc mua máy bay của các thương hiệu nước ngoài.

Tuy nhiên, đối với những chuyến công du của ông Tập, tầm bay của cả hai loại máy bay này đều quá ngắn.

Khoảng cách giữa Bắc Kinh và Washington D.C. là hơn 11.000 km. Trong khi đó, theo Comac, phiên bản cơ bản của C919 chỉ có tầm bay tối đa khoảng 5.555 km, còn C909 chỉ khoảng 3.700 km.

Bao giờ Comac mới có máy bay đường dài?

Hiện Comac vẫn chưa có máy bay thân rộng đường dài tương đương những chiếc Boeing 747 huyền thoại.

Trong tương lai, vai trò này được kỳ vọng sẽ thuộc về C929.

Theo Comac, C929 hiện đang ở giai đoạn “thiết kế chi tiết”. Máy bay dự kiến có tầm bay khoảng 12.000 km và khoảng 290 chỗ ngồi.

Ban đầu, C929 là dự án hợp tác giữa Trung Quốc và Nga, nhưng Nga đã rút khỏi dự án vào năm 2023.

Gần đây, phía Trung Quốc cho biết C929 có thể được đưa vào khai thác thương mại trước năm 2035.

Khi đó, ông Tập sẽ 82 tuổi và đã giữ chức lãnh đạo nhà nước cũng như lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc trong hơn hai thập niên.

Cha ông Tập qua đời ở tuổi 88, trong khi mẹ ông hiện vẫn còn sống và sẽ tròn 100 tuổi trong năm nay.

Comac vẫn phụ thuộc nhiều vào nước ngoài

Trong thời gian hiện tại, Comac vẫn phụ thuộc đáng kể vào các nhà cung cấp nước ngoài.

Một phân tích năm 2020 của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) tại Washington cho thấy, trong số 82 nhà cung cấp quan trọng nhất cho C919, chỉ có 14 công ty là của Trung Quốc. Trong số 14 công ty này, có tới 7 là liên doanh với các tập đoàn nước ngoài.

Tỷ lệ nhà cung cấp Trung Quốc có thể đã tăng lên kể từ đó.

Tuy nhiên, tập đoàn Đức Liebherr mới chỉ tổ chức lễ đặt viên đá đầu tiên cho một nhà máy rộng 16.000 m² tại Thượng Hải vào cuối tháng 7. Nhà máy này sẽ sản xuất hệ thống càng đáp máy bay.

Liebherr cho biết dự án thể hiện cam kết lâu dài của tập đoàn đối với Comac.

Trong khi đó, động cơ máy bay, một bộ phận đặc biệt quan trọng, vẫn được cung cấp bởi liên doanh giữa tập đoàn công nghiệp Mỹ General Electric (GE) và tập đoàn công nghệ Pháp Safran.

Sự cố an ninh dưới thời Giang Trạch Dân

Trước khi ông Tập lên nắm quyền, Trung Quốc không có một chiếc máy bay được thiết kế riêng cho chủ tịch nước.

Thay vào đó, hãng hàng không quốc doanh Air China thường cung cấp một chiếc Boeing 747 và cải tạo nó để phục vụ các chuyến công du của lãnh đạo.

Ngay năm 2013, một nhà ngoại giao Trung Quốc từng giải thích rằng lý do chủ yếu là vấn đề chi phí. Một chiếc Boeing 747 không được sử dụng vẫn tiêu tốn khoảng 40.000 USD mỗi ngày do khấu hao và không tạo ra doanh thu.

Tuy nhiên, chiếc máy bay này dường như không được bảo vệ đặc biệt về mặt an ninh.

Dưới thời người tiền nhiệm của ông Tập là Giang Trạch Dân, Bắc Kinh từng mua một chiếc Boeing dành cho chủ tịch nước tại Mỹ vào đầu những năm 2000.

Nhưng sau đó, các cơ quan Trung Quốc được cho là đã phát hiện 27 thiết bị nghe lén bên trong máy bay.

Theo những thông tin được công bố khi đó, ông Giang Trạch Dân được cho là đã vô cùng tức giận.

“Không lực Một” của ông Tập

Hiện nay, chiếc máy bay mà ông Tập sử dụng là Boeing 747-8, mang số đăng ký B-2479.

Chiếc Boeing của Air China được cho là đã được Lufthansa cải tạo thành máy bay VIP tại Hamburg hơn một thập niên trước.

Sau đó, máy bay tiếp tục được cải tiến, có thể vì các lý do liên quan đến an ninh, và vài năm sau được đưa vào phục vụ ông Tập.

Bắc Kinh hầu như không công bố thông tin về chiếc máy bay này. Có vẻ nó được sử dụng hoàn toàn hoặc chủ yếu cho các chuyến công du của ông Tập.

Vì vậy, chiếc Boeing 747-8 này có thể được xem như một dạng “Không lực Một” của Trung Quốc, dù truyền thông nhà nước Trung Quốc chỉ gọi nó đơn giản là “chuyên cơ” (专机 – Zhuānjī).

Điều đáng chú ý là: trong khi Trung Quốc đang cố gắng xây dựng một ngành hàng không dân dụng độc lập, chiếc máy bay chuyên chở nhà lãnh đạo tối cao của nước này vẫn là một sản phẩm Boeing của Mỹ.

Chinas Air Force One: Warum Chinas Präsident immer noch Boeing fliegt