Tình hình tại vùng ngoại ô chiến sự Đông Âu vừa ghi nhận một bước ngoặt khi Belarus – dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Alexander Lukashenko – bất ngờ bắn hạ các máy bay không người lái (drone) xuất phát từ Nga, nhằm chuyển hướng sang một chiến lược ngoại giao khó đoán. Chuyên gia phân tích cho rằng, đây là dấu hiệu cho thấy Belarus đang thực hiện một “ván bài cân bằng” giữa Moscow và phương Tây — và thời điểm này, EU không nên bỏ lỡ cơ hội.

Theo ông Boris Ginzburg – nhà khoa học chính trị chuyên về Belarus và đối lập Nga tại Đại học Tự do Berlin – cho biết: “Yếu tố Nga vẫn hiện diện. Lukashenko vừa phải đóng vai bạn trung thành của Kremlin, vừa phải giữ hình ảnh sẵn sàng đối thoại với EU và Mỹ.”

Một điều đáng chú ý: ngoại giao kiểu “hai mặt” này không hẳn là dấu hiệu yếu kém – ngược lại, theo chuyên gia, Belarus – vùng đất vốn bị xem như chư hầu của Moscow – có thể đang tìm cách giảm độ phụ thuộc và tạo ra lợi thế chiến lược riêng.

• Một mặt, Minsk vẫn xuất khẩu sản phẩm quân sự sang Nga.

• Mặt khác, Belarus đã cảnh báo Ba Lan và bắn hạ drone Nga gần biên giới EU, như một thông điệp: “Chúng tôi cũng đang giúp phương Tây”.

Chuyên gia Ginzburg nhận định thời điểm hiện tại “mở cửa” cho một số động thái ngoại giao mà EU nên cân nhắc:

• Việc thả các tù chính trị ở Belarus.

• Thảo luận về trật tự sau chiến tranh khi chiến sự tại Ukraina kết thúc.

• Khai thác vị thế địa chính trị của Belarus – nối liền vùng sườn chiến lược “Suwałki Gap” giữa Ba Lan và Lithuania – một hành lang đất liền duy nhất giữa các nước NATO.

Tuy nhiên, cơ hội không kéo dài vô hạn. Ginzburg cảnh báo: “Ngay khi đối thoại Mỹ–Nga đóng băng, lý do để Lukashenko tiếp tục trò ‘đối thoại với phương Tây’ sẽ mất.” Ông nhấn mạnh, bước đi của Minsk hiện nay cần được xem như “cửa sổ ngắn” mà EU không nên bỏ qua. Trong bối cảnh này, ông gọi tên một đồng minh bất ngờ: Viktor Orbán của Hungary, như một “kênh liên lạc” tiềm năng giữa Belarus và EU.

Ginzburg cho biết sự so sánh này không phải không có cơ sở: “Một số quốc gia vốn nằm ngoài xoáy chính trị EU có thể được dùng làm kênh giao tiếp, cả để giảm leo thang.”
Cuối cùng, chuyên gia nhấn mạnh: Lukashenko không còn là một chính khách trẻ, và việc giữ quyền lực đối với ông giờ trước hết là chuyện bảo vệ bản thân và gia đình – không chỉ khỏi NATO, mà còn khỏi Nga.

Với tình thế hiện tại, EU đang đứng trước lựa chọn: dựng thế đối thoại với Belarus, hay bỏ lỡ cơ hội mở rộng ảnh hưởng tại vùng cận chiến lược? Nhiều nhà ngoại giao đã có mặt tại Paris từ 6-9/10 để trao đổi với đại diện Belarus về vai trò trung gian trong chiến tranh Ukraina và trật tự hậu chiến.

Belarus schießt russische Drohnen ab: Lukaschenko wagt „Balanceakt“ – just Orbán könnte nützlich werden