Bài viết của Jan-Frederik Wendt
Phỏng vấn Münchner Merkur

Nghị sĩ Nghị viện châu Âu (MEP) Hannah Neumann, Chủ tịch Phái đoàn Quan hệ với Iran của Nghị viện châu Âu, là một trong những tiếng nói chỉ trích mạnh mẽ nhất đối với Tehran. Trong cuộc phỏng vấn với Münchner Merkur (thuộc Ippen.Media), bà bày tỏ lo ngại sâu sắc trước “sự tàn bạo khốc liệt” của chính quyền Iran đối với người biểu tình, đồng thời kêu gọi Liên minh châu Âu (EU) và Đức có những hành động rõ ràng để ủng hộ người dân Iran.

Biểu tình lan rộng, bất chấp kiểm soát thông tin

Quyền tiếp cận thông tin độc lập tại Iran hiện bị hạn chế nghiêm trọng. Tuy vậy, theo bà Neumann, nhờ sự dũng cảm của nhiều cá nhân và tổ chức, thế giới vẫn có được bức tranh tương đối rõ ràng. Kể từ ngày 28/12/2025, các cuộc biểu tình đã lan từ thành phố này sang thành phố khác, với những điểm nóng ở miền tây Iran như tỉnh Ilam.

Hình thức biểu tình chủ yếu là các nhóm địa phương tổ chức ngồi lì, tuần hành, phong tỏa đường phố. Số người tham gia ngày càng tăng. Dù chính quyền liên tục cắt Internet và đẩy mạnh tuyên truyền nhà nước, nhiều hình ảnh vẫn lọt ra ngoài, cho thấy đám đông lớn xuống đường tại Tehran và nhiều đô thị khác. Theo bà Neumann, với nhiều người dân Iran, đây không chỉ là biểu tình mà là cuộc đấu tranh sinh tồn.

Lạm phát, khủng hoảng kinh tế đẩy người dân xuống đường

Lạm phát trên 40% đã trở thành “chuyện thường ngày” ở Iran. Đồng nội tệ mất giá mạnh khiến mọi quyết định chính trị đều tác động trực tiếp đến bữa ăn của người dân. Lần này, các cuộc biểu tình bắt nguồn từ các khu chợ truyền thống – nơi giới tiểu thương chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

“Nếu họ nhập hàng với giá 100 USD, nhưng chỉ một tuần sau bán ra thu về được 60 USD, thì chẳng còn cách nào khác ngoài đóng cửa”, bà Neumann nói. Khi các khoản trợ cấp bị cắt giảm, ngay cả lương thực thiết yếu như dầu ăn, gạo cũng thường xuyên biến mất khỏi kệ hàng.

Phụ nữ chịu tác động kép: chi phí sinh hoạt tăng cao, trong khi chính quyền lại siết chặt hơn các quy định về hôn nhân và gia đình, làm gia tăng sự lệ thuộc của họ. Theo nữ nghị sĩ châu Âu, điều khiến người dân phẫn nộ không chỉ là giá cả leo thang, mà còn là cảm giác bị một hệ thống “không còn câu trả lời” bỏ rơi.

Đàn áp khốc liệt

Trước làn sóng phản kháng, chính quyền Iran phản ứng theo “kịch bản quen thuộc”: hơi cay, đạn thật, bắt giữ hàng loạt. Các tổ chức nhân quyền cho biết đã có hàng chục người thiệt mạng và hơn 2.000 người bị bắt.

Đặc biệt, những báo cáo từ tỉnh Ilam gây chấn động khi ngay cả bệnh viện cũng trở thành nơi bạo lực diễn ra. “Đó là thông điệp rõ ràng rằng không ai an toàn, kể cả người bị thương”, bà Neumann nhấn mạnh. Hệ thống tư pháp với các tòa án đặc biệt và thủ tục xét xử nhanh được sử dụng để gieo rắc nỗi sợ. Theo bà, mỗi khi chính quyền cắt Internet, đó thường là dấu hiệu cho thấy một đợt đàn áp đặc biệt tàn bạo sắp diễn ra.

Áp lực lớn hơn đối với chế độ

Theo đánh giá của bà Neumann, lần biểu tình này đặt chế độ Iran dưới sức ép lớn hơn trước đây, bởi nhiều cuộc khủng hoảng cùng lúc hội tụ: kinh tế suy sụp, niềm tin vào chính trị cạn kiệt và sự cô lập quốc tế ngày càng sâu sắc.

Điểm mới là phong trào không còn giới hạn trong một nhóm xã hội nhất định, mà lan rộng từ tiểu thương, sinh viên đến các gia đình, phụ nữ trẻ và cả người cao tuổi. Những người dân thành thị có tư tưởng cấp tiến đứng cạnh các tiểu thương bảo thủ. Đặc biệt, phụ nữ tiếp tục đóng vai trò nòng cốt, không chấp nhận bị đẩy ra khỏi không gian công cộng như trước.

Biểu tình có thể dẫn đến thay đổi chế độ?

Bà Neumann cho rằng mỗi làn sóng biểu tình đều để lại dấu ấn. Nỗi sợ dần suy giảm, các vết nứt trong hệ thống ngày càng lộ rõ, nhất là trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế kéo dài. Yếu tố quyết định sẽ là liệu các cuộc biểu tình có dẫn tới đình công lâu dài, hình thành được các cấu trúc kháng cự bền vững và xuất hiện sự rạn nứt trong lực lượng an ninh hay không. Theo bà, tại một số địa phương đã có dấu hiệu cảnh sát hoặc đơn vị quân đội đào ngũ.

Đức và EU cần làm gì?

Theo nữ nghị sĩ châu Âu, điều quan trọng trước hết là Đức và EU phải thể hiện rõ ràng đứng về phía người dân Iran – những người đang đánh đổi mạng sống vì tự do và dân chủ. Bà chỉ trích sự im lặng của chính phủ Đức, cho rằng chế độ Iran không coi đó là kiềm chế mà là sự cho phép.

Bà kêu gọi đưa Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran vào danh sách khủng bố của EU và áp đặt thêm các biện pháp trừng phạt có mục tiêu đối với những cá nhân chịu trách nhiệm cho bạo lực.

Báo động về vai trò của doanh nghiệp Đức

Đặc biệt đáng lo ngại, theo bà Neumann, là các báo cáo cho rằng một số doanh nghiệp Đức đã cung cấp công nghệ giám sát và đàn áp cho Iran. Những công nghệ này, bao gồm nhận diện khuôn mặt, có thể được dùng để theo dõi, bắt giữ người biểu tình và khiến họ đối mặt với án tù nặng, thậm chí án tử hình.

Bà yêu cầu chính phủ Đức phải làm rõ hoàn toàn các cáo buộc này và lập tức chấm dứt mọi hoạt động xuất khẩu liên quan. Đồng thời, bà kêu gọi khôi phục lệnh cấm trục xuất người Iran và các chương trình tiếp nhận nhân đạo cho những trường hợp đặc biệt dễ bị tổn thương.

“Chỉ vỗ tay ủng hộ là không đủ – chúng ta phải làm nhiều hơn”, bà Neumann nhấn mạnh.

Tương lai hậu chế độ

Theo bà, người dân Iran xuống đường vì tự do, dân chủ và một tương lai nơi sự giàu có của đất nước phục vụ cho tất cả mọi người. Bất kỳ lực lượng nào thay thế chế độ hiện tại cũng sẽ bị đo lường bằng chính những khát vọng đó. Với một xã hội có trình độ học vấn cao và nhiều kinh nghiệm, Iran – theo bà – vẫn có cơ hội cho một tương lai hòa bình và dân chủ, nếu quá trình chuyển đổi được dẫn dắt bằng tinh thần hòa giải và đoàn kết.

Iran-Expertin besorgt wegen „alarmierender Berichte“ – unterstützen deutsche Firmen das Mullah-Regime?