Bài viết của Lukas Richter 

Một cựu sĩ quan Stasi được cho là đã đóng vai trò quan trọng trong kênh liên lạc không chính thức giữa Washington và Tổng thống Nga Vladimir Putin vào năm 2022. Khi đó, các chính phủ phương Tây lo ngại Nga có thể sử dụng vũ khí hạt nhân trong cuộc chiến tại Ukraine.

Cựu nhân viên tình báo Đông Đức, đồng thời là người thân cận lâu năm của Putin, cuối cùng đã chuyển các thông điệp từ Washington đến nhà lãnh đạo Điện Kremlin. Tuy nhiên, việc đường dây liên lạc bí mật này có thực sự góp phần làm giảm nguy cơ khủng hoảng hay không vẫn còn gây tranh cãi.

Nỗi lo Nga sử dụng vũ khí hạt nhân

Theo tờ báo kinh tế Anh Financial Times, sáng kiến thiết lập kênh liên lạc này xuất hiện trong giai đoạn lo ngại về nguy cơ leo thang hạt nhân ngày càng gia tăng.

Ngay đầu tháng 3/2022, luật sư Mỹ Richard Conn đã nhận được một cuộc gọi đáng lo ngại từ Moskva. Một doanh nhân Nga có nhiều mối quan hệ tuyên bố rằng Putin có thể sử dụng vũ khí hạt nhân chiến thuật.

“Ông đang bước vào Chiến tranh thế giới thứ ba”, người này cảnh báo Conn.

Đến mùa thu năm đó, tình hình càng trở nên nghiêm trọng. Tổng thống Mỹ khi ấy là Joe Biden công khai tuyên bố rằng Putin không nói đùa, đồng thời cảnh báo thế giới đang đối mặt với nguy cơ hạt nhân lớn nhất kể từ cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba.

Các cựu quan chức chính phủ Mỹ nói với Financial Times rằng có những thời điểm, các cơ quan tình báo Mỹ đánh giá khả năng Nga sử dụng vũ khí hạt nhân là 50-50, tức nguy cơ được cho là ngang bằng giữa hai khả năng xảy ra và không xảy ra.

Trước tình hình đó, Richard Conn và Bob Foresman, một chủ ngân hàng đầu tư, tìm cách tiếp cận trực tiếp Putin.

Foresman đề xuất đưa Matthias Warnig vào cuộc. Warnig từng là sĩ quan Stasi, cơ quan an ninh quốc gia của Đông Đức trước đây. Sau này, ông làm việc tại Nga cho ngân hàng Dresdner Bank, đứng đầu dự án đường ống khí đốt Nord Stream và xây dựng mối quan hệ cá nhân với Putin trong nhiều thập kỷ.

Do mối quan hệ gần gũi với Nga, Warnig đã nhiều lần bị Mỹ áp đặt các biện pháp trừng phạt.

Washington muốn xóa bỏ nỗi lo của Moskva

Theo lời kể của Conn, trong cuộc gặp tại Zurich vào đầu tháng 10/2022, Warnig nói rằng ông có thể trao đổi thẳng thắn với Putin.

Conn nói với Financial Times rằng Eric Green, khi đó phụ trách Nga tại Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ, đã chuyển cho ông những thông điệp cụ thể từ Nhà Trắng để gửi tới Điện Kremlin.

Các thông điệp này nhằm trực tiếp bác bỏ tuyên bố của Nga rằng Mỹ muốn hủy diệt nước Nga hoặc ép buộc thay đổi chính quyền tại Moskva.

Conn dẫn lại thông điệp mà ông chuyển tới phía Nga:

“Mỹ không tìm cách thay đổi chế độ. Chúng tôi không tìm cách hủy diệt nước Nga. Không có mối đe dọa mang tính sống còn nào”.

Theo thông điệp của Washington, Mỹ muốn bảo vệ trật tự quốc tế và đạt được hòa bình.

Theo lời kể của chính Warnig, sau đó ông đã gặp trực tiếp Putin.

Trong một cuộc gặp khác vào cuối tháng 10, Warnig đọc lại câu trả lời của Conn từ những ghi chép của mình. Putin được mô tả là “rất cởi mở với các cuộc đàm phán” và muốn thảo luận về những giải pháp.

Tuy nhiên, cùng lúc đó, Tổng thống Nga tuyên bố rằng ông không thể rút lui về mặt quân sự.

Những người tham gia đánh giá khác nhau về hiệu quả của kênh liên lạc

Sau này, Conn và Foresman tin rằng kênh liên lạc của họ đã góp phần làm giảm nguy cơ sử dụng vũ khí hạt nhân.

Tuy nhiên, không có bằng chứng rõ ràng chứng minh điều đó.

Các cựu quan chức cấp cao của chính phủ Mỹ nói với Financial Times rằng Warnig chỉ là một trong nhiều kênh liên lạc được sử dụng vào thời điểm ấy.

Tổng thống Biden đã trực tiếp gửi thư cho Putin. Trung Quốc và Ấn Độ cũng cảnh báo Moskva không sử dụng vũ khí hạt nhân.

Eric Green cũng bác bỏ cách Conn mô tả rằng Washington hầu như không có kênh liên lạc nghiêm túc nào với Nga vào thời điểm đó.

Theo Green, nếu Putin thực sự muốn đàm phán, Điện Kremlin có thể truyền đạt ý định này thông qua nhiều kênh ngoại giao chính thức khác nhau.

Bản thân Warnig cũng làm rõ một điểm quan trọng trong cuộc phỏng vấn với tờ báo.

Ông chưa bao giờ khẳng định rằng Putin thực sự đã cân nhắc việc sử dụng vũ khí hạt nhân.

“Tôi chưa bao giờ thấy ông ấy suy nghĩ theo hướng đó”, Warnig nói với Financial Times.

Nguồn: Financial Times, NEWS IN FIVE.

US-Angst vor Atomkrieg: Ex-Stasi-Offizier wurde laut Bericht zum geheimen Draht zu Putin