Nhà khoa học chính trị Oleg Saakyan

Những tháng gần đây, các sự kiện diễn ra với tốc độ chóng mặt đến mức người ta không chỉ không kịp phân tích mà thậm chí còn không theo dõi xuể. Một chủ đề gây tranh cãi dữ dội hôm qua có thể hoàn toàn mất tính thời sự ngay ngày hôm sau. Và giờ đây điều đó đã trở thành bình thường.

Có cảm giác như Đấng Tối Cao đã bật lên một cỗ máy điên cuồng nào đó và đang quan sát xem liệu nhân loại có đủ sức vượt qua những thử thách khắc nghiệt này hay không, có đủ bản lĩnh và trí tuệ để bước qua chúng một cách xứng đáng hay không.

Về tình hình địa chính trị vô cùng phức tạp hiện nay, điều phối viên nhóm “Kháng chiến Thông tin” Oleksii Kopytko nhận định:

“Thời gian hiện đang chống lại tất cả mọi người. Chúng ta mạnh lên ở mặt này nhưng lại suy yếu ở mặt khác. Người Nga đang đối mặt nguy cơ thất bại hoàn toàn trong cuộc chiến vì tương lai. Người châu Âu đang đánh mất vị thế toàn cầu. Còn nước Mỹ thì không thể tập trung vào điều quan trọng nhất.”

Đó là một trong những chủ đề được thảo luận trong cuộc phỏng vấn độc quyền của Today.ua với nhà khoa học chính trị nổi tiếng Oleg Saakyan.

“Cả Nga lẫn Trung Quốc đều sẽ dốc toàn lực để gây bất ổn cuộc bầu cử Mỹ”

– Thưa ông Oleg, chỉ trong vòng một tuần, Bắc Kinh đã tiếp đón cả Donald Trump lẫn Vladimir Putin. Chuyến thăm của nhà lãnh đạo Điện Kremlin được nhiều phương tiện truyền thông mô tả như việc ‘người em đến gặp người anh’ để khẳng định nguyên trạng hiện nay, tức chứng minh rằng Nga không bị cô lập trên trường quốc tế. Putin và Tập Cận Bình đã ký khoảng 40 thỏa thuận, nói về ‘quan hệ đối tác chiến lược toàn diện’ và một ‘thế giới đa cực’. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng hội nghị thượng đỉnh này chủ yếu mang tính tuyên bố, không có đột phá đáng kể nào, đặc biệt là không đạt được thỏa thuận về dự án đường ống khí đốt Sức mạnh Siberia-2 mà Putin rất kỳ vọng.

Theo ông, liệu Tập Cận Bình có thực sự thành công trong vai trò trọng tài giữa Mỹ và Nga? Ai mới là bá chủ thế giới hiện nay? Có phải trung tâm quyền lực toàn cầu đã chuyển về Bắc Kinh?

Oleg Saakyan:

Trước hết, không thể đặt hai chuyến thăm của Trump và Putin lên cùng một bàn cân.

Dĩ nhiên, ông Tập muốn tạo ra hình ảnh rằng tất cả đều phải đến Bắc Kinh, rằng đây là cực quyền lực mới của thế giới. Nhưng thực chất các cuộc gặp này hoàn toàn không mang ý nghĩa như vậy.

Về câu chuyện “anh cả - em út”, theo tôi, chuyến đi của Putin thực ra khá thành công nếu gạt bỏ những kỳ vọng sai lầm xung quanh nó.

Ông ta đến Trung Quốc với mục tiêu duy nhất: mua thêm thời gian để tiếp tục cuộc chiến.

Nhìn vào nội dung các cuộc gặp và những tuyên bố được đưa ra, có thể thấy Putin đã nhận được điều đó từ Tập Cận Bình.

Tôi dùng cụm từ “mua thêm thời gian” vì từ năm 2025, chiến tranh Nga - Ukraine đã bắt đầu tạo ra những rủi ro chiến lược ngày càng lớn đối với Trung Quốc.

Một trong những rủi ro đó chính là khả năng nước Nga tan rã.

Trung Quốc không muốn sáp nhập lãnh thổ Nga. Họ cũng không muốn cạnh tranh với bất kỳ ai để giành quyền kiểm soát nước Nga và càng không muốn đánh đổi thị trường châu Âu.

Điều Bắc Kinh cần không phải là sự hỗn loạn, những vùng lãnh thổ vô chính phủ dọc theo đường biên giới dài hàng nghìn kilomet hay một tuyến thương mại Bắc Cực bị chia cắt.

Điều họ mong muốn là một nước Nga giống như Belarus đối với Nga hiện nay:

Một quốc gia lệ thuộc nhưng vẫn tồn tại độc lập trên danh nghĩa.

Giống như một con bò hay con cừu được thả trên đồng cỏ tự do nhưng luôn nằm trong tầm kiểm soát.

Nó sở hữu vũ khí hạt nhân nên không ai có thể “đánh cắp” được. Việc cần làm chỉ là trông chừng để nó không chạy theo ai khác, chẳng hạn như Hoa Kỳ.

Khi cần, có thể xén lông, vắt sữa hoặc khai thác bất cứ thứ gì từ nó. Nhưng nó vẫn tự sống, tự tồn tại, dù có thể trong tình trạng thiếu thốn.

Tuy nhiên, kể từ khi Trump trở lại Nhà Trắng, Putin đã liên tục bỏ lỡ mọi cơ hội thỏa hiệp.

Ông ta không tận dụng cơ hội dùng sức ép của Trump để buộc Ukraine phải nhượng bộ.

Chính điều đó khiến Putin đặt cược vào thứ lớn hơn rất nhiều:

Sự tồn vong của chính nước Nga.

Trước đây, cuộc chiến chủ yếu xoay quanh nguy cơ mất các vùng lãnh thổ chiếm được và cạn kiệt những nguồn lực tích lũy từ trước.

Nhưng đến cuối năm 2025, những nguồn lực đó đã gần như cạn sạch.

Trong khi đó, Ukraine bắt đầu đạt thế cân bằng trong các cuộc tấn công tầm xa.

Hiện nay, trên bàn cân chỉ còn hai lựa chọn:

Một bên là nước Nga.

Một bên là Putin.

Và Putin đang tiến hành cuộc chiến theo logic:

“Chỉ một trong hai được phép sống sót.”

Tháng 7 năm ngoái, Ngoại trưởng Trung Quốc Wang Yi đã nói với Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại của Liên minh châu Âu Kaja Kallas rằng:

“Trung Quốc không thể cho phép Nga thất bại.”

Điều đáng chú ý là Bắc Kinh không nói về chiến thắng của Nga.

Họ cũng không nói về sự cân bằng.

Họ chỉ nhấn mạnh một điều:

Nga không được phép thua.

Bởi vì một thất bại của Nga sẽ kéo theo hàng loạt rủi ro đối với các kế hoạch toàn cầu của Trung Quốc và có thể đẩy Bắc Kinh lùi lại nhiều năm.

Kể từ thời điểm đó, việc tiếp tục chiến tranh đồng nghĩa với việc làm gia tăng các rủi ro chiến lược cho Trung Quốc.

Và nhiệm vụ của Putin trong chuyến đi Bắc Kinh là phải giải thích vì sao ông ta vẫn muốn kéo dài cuộc chiến, bất chấp việc điều đó khiến Trung Quốc phải gánh thêm những nguy cơ ngày càng lớn.

PHẦN 3: “Sẽ chỉ còn Putin hoặc nước Nga” – Những rạn nứt trong giới tinh hoa Nga

Putin đã nhận được điều ông cần từ Bắc Kinh

– Như vậy, Putin có thể xem chuyến gặp Tập Cận Bình là thành công. Ông ta nhận được sự bảo đảm rằng luật chơi hiện tại sẽ không thay đổi, rằng nguồn cung thiết bị cho tổ hợp công nghiệp quốc phòng Nga vẫn tiếp tục và Trung Quốc chưa có ý định quay lưng với Moskva. Điều đó cho phép Putin tiếp tục chiến tranh.

Nhưng nhiều người cho rằng Kremlin hiện không còn bất kỳ lựa chọn nào dẫn đến kết quả tốt đẹp. Kinh tế gặp khó khăn, chiến trường bế tắc, các đồng minh ngày càng dè dặt. Ngay cả việc đóng băng chiến sự cũng không thể cứu được Putin.

Có ý kiến cho rằng ngày càng nhiều nhân vật có ảnh hưởng ở Nga đã mệt mỏi với ông ta. Điều gì đang diễn ra trong giới tinh hoa Nga?

Oleg Saakyan:

“Sẽ chỉ còn Putin hoặc nước Nga tồn tại.”

Đó là cách tôi nhìn tình hình hiện nay.

Điều trớ trêu là khẩu hiệu không chính thức đang dần hình thành trong một bộ phận đáng kể giới tinh hoa Nga chính là:

“Nước Nga không có Putin.”

Putin đang dần chuyển từ hình ảnh “tài sản quốc gia” và “người bảo vệ đất nước” thành gánh nặng quốc gia.

Quá trình đó diễn ra âm thầm, gần như chỉ bằng những lời thì thầm, đúng phong cách chính trị Nga.

Nhưng khi sự thay đổi thực sự diễn ra, nó sẽ rất nhanh, rất mạnh và rất dữ dội.

Điểm yếu không nằm ở nhân dân Nga

Nhiều người vẫn hy vọng nước Nga sẽ sụp đổ vì các dân tộc trong liên bang nổi dậy.

Tôi không nghĩ như vậy.

Theo tôi, đó là cách nhìn của người châu Âu áp lên nước Nga.

Trong lịch sử Nga, người dân chưa bao giờ là chủ thể quyết định vận mệnh quốc gia.

Ngay cả khi Liên Xô tan rã vào đầu thập niên 1990, nước Nga cũng không bị chia nhỏ thành hàng chục quốc gia như nhiều người dự đoán.

Thực tế chỉ có Chechnya muốn tách ra hoàn toàn.

Còn phần lớn các khu vực khác thì không.

Theo Saakyan, phần lớn lãnh thổ Nga đã bị “thuộc địa hóa” từ rất lâu.

Việc hình thành ý thức dân tộc độc lập ở các khu vực đó cần nhiều thế hệ.

Vì vậy, nếu Nga thay đổi, nguyên nhân chủ yếu sẽ không đến từ các phong trào quần chúng.

Giới tinh hoa mới là nơi quyết định số phận nước Nga

Trong lịch sử Nga, những người viết lại lịch sử luôn là giới tinh hoa cầm quyền.

Nhân dân thường chỉ xuất hiện sau đó, trong những cuộc nổi dậy hỗn loạn.

Vì vậy, điểm yếu thật sự của hệ thống nằm ở sự đồng thuận trong tầng lớp lãnh đạo.

Khi sự đồng thuận đó tan vỡ, hệ thống sẽ mất nền tảng.

“Người Nga có thể tha thứ mọi thứ, trừ sự yếu đuối”

Saakyan nhắc đến quan điểm của nhà văn và học giả Umberto Eco về các chế độ phát xít.

Trong những hệ thống như vậy, nhà lãnh đạo tồn tại vì ông ta được xem là hiện thân của sức mạnh.

Tại Nga, sức mạnh là thước đo xã hội cao nhất.

Những câu nói như:

• “Đánh tức là yêu.”
• “Người ta sợ nghĩa là người ta tôn trọng.”
• “Kẻ mạnh luôn đúng.”

đã ăn sâu vào tâm thức xã hội.

Theo Saakyan:

“Người Nga có thể tha thứ gần như mọi thứ, nhưng họ không tha thứ cho sự yếu đuối.”

Và ngày càng nhiều người bắt đầu nhìn thấy sự yếu đuối ở Putin.

Sẽ không có cách mạng kiểu châu Âu

Saakyan cho rằng sẽ không có các cuộc biểu tình kéo dài hàng tháng như ở châu Âu.

Cũng sẽ không xuất hiện phong trào đối lập đại chúng lật đổ Putin.

Nga có một nền văn hóa chính trị khác.

Thay vào đó, nếu hệ thống thay đổi, nó sẽ thay đổi từ bên trong.

Theo cách mà nước Nga đã nhiều lần trải qua trong lịch sử.

Ông dùng hình ảnh biểu tượng quen thuộc trong lịch sử Nga:

“Rồi sẽ có người cầm chiếc hộp thuốc lá.”

Đó là cách ám chỉ vụ ám sát Sa hoàng Paul I of Russia năm 1801, khi ông bị các sĩ quan đánh bằng một chiếc hộp thuốc lá nặng.

“Chiếc hộp thuốc lá sẽ tự chọn người cầm”

– Nhưng liệu hiện nay có ai đủ khả năng làm điều đó không?

Saakyan trả lời:

Có.

Những người đó chắc chắn tồn tại.

Nhưng điều thú vị là người sẽ đóng vai trò quyết định có thể hiện vẫn chưa biết rằng cuối cùng mình sẽ là người thực hiện.

Ông nói:

“Chiếc hộp thuốc lá sẽ tự chọn người cầm nó.”

Khi nào điều đó có thể xảy ra?

Theo Saakyan, câu trả lời nằm ở việc phạm vi xung đột nội bộ trong giới tinh hoa Nga đang dần thu hẹp.

Trước đây, các mâu thuẫn diễn ra trên phạm vi toàn nước Nga.

Hiện nay chúng đã tập trung quanh khu vực trung tâm quyền lực ở Moskva.

Ông ví von:

“Chiến trường chính trị hiện đã tiến tới khu vực Vành đai Sadovoye.”

Đó là khu vực trung tâm thủ đô Moskva.

Dấu hiệu đầu tiên của quá trình này là việc đưa chính trị gia thân Điện Kremlin Sergey Markov vào danh sách “đặc vụ nước ngoài”.

Theo Saakyan, điều đó cho thấy các phe phái trong hệ thống đã bắt đầu công khai đấu đá lẫn nhau.

Dự báo của Saakyan

Ông cho rằng trong năm nay vòng tròn xung đột sẽ tiếp tục thu hẹp.

Nếu tiến sát đến tận các “tháp Kremlin” – cách gọi biểu tượng cho các phe quyền lực trong Điện Kremlin – thì thời điểm quyết định sẽ đến.

Khi đó:

“Chiếc hộp thuốc lá sẽ tìm được bàn tay thích hợp.”

Theo dự báo của ông, điều này có thể xảy ra trong năm tới, sau khi các biến số lớn như:

• Bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ.
• Vấn đề Đài Loan.
• Những nỗ lực cuối cùng của Nga nhằm xoay chuyển tình thế.

đã ngã ngũ.

PHẦN 4: Nga đang cạn kiệt nguồn lực – “Trung Quốc có thể cứu nước Nga, nhưng không thể cứu cả Putin lẫn nước Nga”

Tiếp tục phân tích, Oleg Saakyan cho rằng ngay cả trong kịch bản thuận lợi nhất đối với Moskva, những tính toán chiến lược của Điện Kremlin cũng khó đạt được kết quả như mong muốn.

Theo ông, nếu Nga và Trung Quốc thực sự đặt cược vào việc gây bất ổn chính trị tại Mỹ trong thời gian diễn ra và sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, thì ngay cả khi chiến lược đó thành công một phần, nó cũng không thể giải quyết được những vấn đề cốt lõi mà Nga đang đối mặt.

Nga đang đi đến giới hạn nguồn lực

Saakyan nhận định rằng trong năm tới, Nga có nguy cơ bước vào giai đoạn cực kỳ khó khăn:

• Các nguồn dự trữ tích lũy từ trước chiến tranh gần như đã cạn kiệt.
• Sự hỗ trợ từ Trung Quốc sẽ không còn mang tính vô điều kiện như hiện nay.
• Khả năng đạt được những bước đột phá quân sự trên chiến trường ngày càng thu hẹp.

Theo ông, Nga đã huy động gần như tối đa những gì có thể huy động cho chiến tranh.

Những khu vực bị chiếm đóng đã được khai thác đến mức tối đa.

Nguồn nhân lực và tài chính cũng chịu áp lực ngày càng lớn.

Putin khó có thể tiến hành tổng động viên

Saakyan cho rằng việc tuyên bố tổng động viên trên quy mô lớn là lựa chọn mà Putin rất khó thực hiện.

Không phải vì nguy cơ nổi dậy của người dân, mà vì những hậu quả kinh tế và xã hội đi kèm.

Ông giải thích:

Nếu Nga tiến hành một đợt động viên quy mô lớn mới, điều đầu tiên bị tác động mạnh sẽ là nền kinh tế.

Hiện nay tỷ lệ thất nghiệp ở Nga ở mức rất thấp.

Điều đó thoạt nhìn có vẻ tích cực, nhưng thực tế lại phản ánh tình trạng thiếu hụt lao động nghiêm trọng.

Nền kinh tế Nga đang phải căng mình duy trì sản xuất trong điều kiện chiến tranh.

Việc rút thêm hàng trăm nghìn lao động khỏi thị trường việc làm sẽ tạo ra những áp lực mới mà nền kinh tế khó hấp thụ.

Vấn đề không còn là thiếu linh kiện mà là thiếu tiền

Theo Saakyan, có một chi tiết đáng chú ý:

Nhiều người cho rằng hạn chế lớn nhất của Nga hiện nay là thiếu linh kiện và công nghệ do các lệnh trừng phạt.

Tuy nhiên, theo đánh giá của ông, trở ngại ngày càng lớn lại là tài chính.

Ông cho rằng ngay cả chương trình sản xuất UAV tầm xa của Nga cũng đang gặp khó khăn không phải vì thiếu linh kiện, mà vì thiếu nguồn vốn để tiếp tục mở rộng quy mô.

Nói cách khác, khả năng duy trì tốc độ tăng trưởng sản xuất quân sự hiện nay đang bị giới hạn bởi nguồn lực tài chính.

Bộ máy quyền lực ngày càng tốn kém

Saakyan cũng nhấn mạnh rằng chế độ hiện tại tiêu tốn một lượng tiền khổng lồ chỉ để duy trì chính nó.

Theo ông, hệ thống quyền lực Nga vẫn vận hành theo mô hình nặng nề, cồng kềnh và tiêu hao nhiều nguồn lực.

Một phần đáng kể ngân sách phải dành cho:

• Các cơ quan an ninh.
• Bộ máy kiểm soát xã hội.
• Các cấu trúc hành chính và tuyên truyền.
• Việc duy trì lòng trung thành của các nhóm quyền lực.

Chi phí để giữ cho hệ thống hoạt động ngày càng tăng trong khi nguồn thu không còn tăng tương ứng.

“Con ngựa của Trung Quốc có thể không chở nổi cả Putin lẫn nước Nga”

Đây là một trong những nhận định đáng chú ý nhất của Saakyan.

Ông cho rằng thời điểm quyết định sẽ đến khi Trung Quốc buộc phải lựa chọn:

• Cứu Putin.
• Hay cứu nước Nga.

Theo ông:

“Trung Quốc có thể sẽ phải cứu nước Nga, nhưng con ngựa của Trung Quốc không đủ sức chở cả Putin lẫn nước Nga cùng lúc.”

Ý của Saakyan là Bắc Kinh có lợi ích trong việc duy trì một nước Nga ổn định.

Nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc họ sẵn sàng bảo vệ cá nhân Putin bằng mọi giá.

Nếu một thời điểm nào đó Putin bị xem là trở ngại đối với sự ổn định của nước Nga, lợi ích chiến lược của Trung Quốc có thể thay đổi.

Chuyển sang Ukraine: Nguy cơ bất ổn từ bên trong

“Kịch bản đó luôn tồn tại”

Khi được hỏi về nguy cơ Nga kích động bất ổn nội bộ ở Ukraine, Saakyan thừa nhận đây là một mối đe dọa có thật.

Ông cho rằng Ukraine từ lâu đã có một mô hình lịch sử lặp đi lặp lại, thường được gọi là thời kỳ “Đổ nát” (Ruin) và những cuộc đấu đá nội bộ.

Vì vậy, không thể xem nhẹ các bài học lịch sử.

Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh rằng chính nhận thức về những sai lầm trong quá khứ lại trở thành một dạng “vắc-xin” giúp xã hội Ukraine chống lại nguy cơ tự hủy hoại.

Những vấn đề thực sự của Ukraine

Saakyan thừa nhận Ukraine đang đối mặt với nhiều khó khăn:

• Tham nhũng.
• Những bất cập trong quản trị nhà nước.
• Cảm giác bất công xã hội.
• Tranh cãi xung quanh vấn đề động viên quân sự.

Tuy nhiên, theo ông, nhiều người đang hiểu sai bản chất của các tranh cãi này.

Ông cho rằng phần lớn những người bất mãn với cách thức động viên quân sự hiện nay không phản đối việc bảo vệ đất nước.

Điều họ phản đối chủ yếu là cảm giác thiếu công bằng.

Đó là sự khác biệt quan trọng.

Nga không mạnh hơn, mà đang yếu hơn

Theo Saakyan, Moskva luôn tìm cách tác động đến đời sống chính trị và xã hội Ukraine.

Điều đó không phải mới xuất hiện gần đây.

Nga đã làm như vậy từ nhiều năm qua.

Tuy nhiên, hiện nay hoạt động này được chú ý nhiều hơn vì tình hình chiến trường không còn thay đổi nhanh như trước.

Khi chiến sự ổn định hơn, những cuộc tranh luận và xung đột nội bộ trong xã hội trở nên dễ nhận thấy hơn.

Ông nhấn mạnh:

“Nga hiện không mạnh hơn và cũng không gây sức ép nhiều hơn trước. Thực ra họ đang yếu đi. Chính điều đó mới khiến tình hình trở nên nguy hiểm hơn.”