Bài viết của Eduard Steiner

Thị trường chứng khoán Nga đang trải qua một trong những giai đoạn đen tối nhất trong nhiều năm qua. Kể từ đầu năm, chỉ số chứng khoán chính của nước này đã mất khoảng 30% giá trị, trong khi hàng loạt tập đoàn lớn rơi xuống mức thấp lịch sử. Một chuyên gia tài chính đã chỉ ra 5 nguyên nhân chính dẫn đến xu hướng suy giảm này.

Tuần giao dịch vừa qua đặc biệt căng thẳng. Ngày thứ Năm được xem là phiên giao dịch tồi tệ nhất trong gần 4 năm, khi thị trường mất 4,24% chỉ trong một ngày.

Tuy nhiên, đây chỉ là sự tiếp nối của đợt bán tháo kéo dài suốt 5 tháng qua. Đến sáng thứ Hai, chỉ số chứng khoán iMOEX, từng ở mức hơn 2.800 điểm cách đây một năm, đã lần đầu tiên rơi xuống dưới 1.900 điểm, trước khi có dấu hiệu ổn định trở lại ở vùng giá thấp.

Cổ phiếu ngân hàng lớn kéo thị trường đi xuống

Các chuyên gia tại Moskva cho rằng trong những ngày gần đây, việc nhiều doanh nghiệp lớn bước vào giai đoạn điều chỉnh sau khi chia cổ tức đã khiến chỉ số giảm sâu hơn.

Đáng chú ý là hai ngân hàng lớn nhất nước Nga:

• Sberbank
• VTB

Hai ngân hàng này chiếm gần 20% giá trị vốn hóa của chỉ số iMOEX.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, đây chỉ là yếu tố làm xu hướng giảm trở nên nghiêm trọng hơn. Thực tế, thị trường đã liên tục lao dốc suốt gần 5 tháng qua và tốc độ giảm còn tăng mạnh kể từ đầu mùa hè.

• Tháng 6: thị trường giảm hơn 8%
• Riêng tháng 7 đến nay: giảm trên 15%

Có tới 40% nhà máy lọc dầu Nga có thể đã bị hư hại

Theo nhà phân tích Mikhail Selzer của ngân hàng đầu tư Nga BKS, thị trường đang chịu tác động cùng lúc của nhiều yếu tố tiêu cực.

Ông nêu ra 5 nguyên nhân chính.

1. Đàm phán về chiến tranh Ukraine rơi vào bế tắc

Triển vọng hòa bình ngày càng mờ nhạt khiến nhà đầu tư mất niềm tin.

Thị trường từng nhiều lần tăng điểm khi xuất hiện hy vọng về các cuộc đàm phán, đặc biệt sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump nhậm chức.

Tuy nhiên, kể từ khi ông Trump phải tập trung xử lý cuộc xung đột với Iran, động lực này gần như biến mất khỏi thị trường Nga.

2. Áp lực trừng phạt ngày càng lớn

Theo Selzer, tình hình chính trị leo thang khiến giới đầu tư lo ngại.

Không chỉ Liên minh châu Âu mà cả Mỹ cũng đang gia tăng áp lực trừng phạt đối với Nga, và thị trường chứng khoán đã phản ánh rủi ro này vào giá cổ phiếu.

3. Khủng hoảng nhiên liệu do các cuộc tấn công bằng UAV của Ukraine

Một yếu tố khác là tình trạng thiếu nhiên liệu.

Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine nhằm vào cơ sở dầu khí Nga đã gây thiệt hại nghiêm trọng.

Theo các ước tính, khoảng 40% số nhà máy lọc dầu của Nga có thể đã bị hư hại.

Chính vì vậy, Moskva đã phải cấm xuất khẩu dầu diesel nhằm ưu tiên nguồn cung trong nước.

Biện pháp này chỉ giúp giảm bớt tình trạng thiếu hụt, chứ chưa thể giải quyết tận gốc vấn đề.

Lạm phát gia tăng, Ngân hàng Trung ương rơi vào thế khó

Theo Selzer, đây là nguyên nhân thứ năm khiến thị trường tiếp tục suy yếu.

Khủng hoảng nhiên liệu làm giá cả tăng lên, khiến lạm phát có nguy cơ bùng phát trở lại.

Điều này đặt Ngân hàng Trung ương Nga vào tình thế vô cùng khó khăn trước cuộc họp quyết định lãi suất trong tuần này.

Trước đó, thị trường từng kỳ vọng cơ quan này sẽ giảm lãi suất 0,5 điểm phần trăm.

Tuy nhiên, mức giảm thực tế chỉ là 0,25 điểm, khiến lãi suất cơ bản vẫn ở mức rất cao 14,25%.

Chi phí vay vốn đắt đỏ khiến doanh nghiệp ngại đầu tư, trong khi người dân và các công ty ngày càng khó khăn trong việc trả nợ.

Putin hai lần kêu gọi nới lỏng chính sách tiền tệ

Điều đáng chú ý là Tổng thống Vladimir Putin đã hai lần công khai kêu gọi nới lỏng chính sách tiền tệ – điều vốn khá hiếm thấy.

Trong khi đó, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Elvira Nabiullina, người nổi tiếng với lập trường cứng rắn chống lạm phát, ngày càng chịu nhiều sức ép.

Bà từ lâu đã bị không ít người xem là "vật tế thần" cho tình trạng nền kinh tế Nga suy yếu và tăng trưởng gần như đình trệ.

Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng bà vẫn có thể khiến thị trường thất vọng thêm một lần nữa nếu tiếp tục giữ chính sách tiền tệ thắt chặt trong cuộc họp sắp tới.

Cổ phiếu Gazprom rơi xuống mức thấp nhất kể từ năm 2006

Tuần qua, hàng loạt tập đoàn lớn của Nga đồng loạt ghi nhận mức giá thấp kỷ lục.

Trong số đó có:

• VTB
• Rostelecom
• Alrosa
• En+
• Gazprom

Đặc biệt, cổ phiếu Gazprom đã giảm 5% xuống dưới 84 rúp/cổ phiếu, mức thấp nhất kể từ khi doanh nghiệp niêm yết trên sàn chứng khoán năm 2006.

Ngoài bối cảnh chung của nền kinh tế, Gazprom còn chịu thêm nhiều áp lực riêng.

Một trong số đó là thông tin Mỹ có thể áp thuế trừng phạt đối với các nước nhập khẩu khí đốt của Nga.

Bên cạnh đó, việc đầu tư rất lớn cho dự án đường ống khí đốt Power of Siberia 2 sang Trung Quốc khiến Gazprom khó có khả năng chia cổ tức trong nhiều năm tới.

Theo các nguồn tin gần đây, Bắc Kinh còn yêu cầu được mua khí đốt với mức giá tương đương giá bán trong nội địa Nga khi dự án hoàn thành.

Trong bối cảnh châu Âu gần như không còn mua khí đốt của Gazprom, tập đoàn này ngày càng phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc.

Thị trường có cơ hội phục hồi?

Nhiều chuyên gia cho rằng chứng khoán Nga đã bị bán tháo quá mức trong thời gian dài.

Giá dầu tăng trở lại do xung đột Iran được kỳ vọng sẽ hỗ trợ thị trường.

Đến chiều thứ Hai, dấu hiệu tích cực đã xuất hiện khi Bloomberg đưa tin Liên minh châu Âu đang xem xét nới lỏng hoặc trì hoãn một phần gói trừng phạt đối với khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Nga.

Các chuyên gia nhận định nếu châu Âu vừa thiếu nguồn cung do chiến sự tại Iran, vừa từ bỏ hoàn toàn LNG của Nga thì giá khí đốt có thể tăng mạnh, gây tác động tiêu cực trước hết đối với chính các nước châu Âu.

Sau thông tin này, thị trường chứng khoán Moskva đã quay đầu tăng điểm trong phiên chiều thứ Hai.

Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, vẫn còn quá sớm để khẳng định xu hướng giảm đã kết thúc hay thị trường đã thực sự đảo chiều.

Putins Börsen-Beben – jetzt stürzen selbst Russlands Vorzeigekonzerne ab