Bài viết của Sinéad Baker 

 

Hạm đội robot mặt đất của Ukraine đã tăng trưởng đáng kể kể từ mùa đông năm ngoái. Tuy nhiên, giờ đây chúng sắp phải trải qua những thử thách mới về khả năng hoạt động bền bỉ: bùn lầy mùa thu, giá rét và tuyết rơi vào mùa đông có thể khiến việc di chuyển trên chiến trường trở nên khó khăn, đồng thời gây áp lực lớn lên các thiết bị kỹ thuật.

Trong năm qua, quân đội Ukraine và ngành công nghiệp quốc phòng nước này ngày càng dựa nhiều hơn vào một lực lượng robot quân sự. Những cỗ máy này được thiết kế để tấn công, trinh sát, vận chuyển trang thiết bị và sơ tán thương binh.

Mục tiêu là thay thế càng nhiều binh sĩ con người càng tốt tại những khu vực nguy hiểm nhất trên chiến tuyến.

Kể từ mùa đông năm ngoái, đội hình robot của Ukraine đã phát triển mạnh cả về số lượng lẫn công nghệ. Giờ đây, chúng phải chứng minh khả năng hoạt động trong những điều kiện thời tiết khắc nghiệt.

Các hệ thống robot mặt đất liên tục được nâng cấp

Oleksandr Yabchanka, người đứng đầu bộ phận hệ thống robot của Tiểu đoàn Da Vinci Wolves thuộc quân đội Ukraine, nói với Business Insider (BI):

"Các hệ thống robot mặt đất này liên tục được phát triển. Phạm vi hoạt động và khả năng di chuyển trên địa hình phức tạp của chúng ngày càng được cải thiện."

Ông cho biết thêm: "Giờ đây, khi mùa thu đã bắt đầu, chúng ta có thể đánh giá xem những hệ thống này đã tiến bộ đến mức nào so với mùa thu năm ngoái. Hoạt động trên nền đất khô ráo vào mùa hè là một chuyện. Nhưng vào mùa thu, khi mặt đất biến thành bùn lầy và việc di chuyển khó khăn hơn rất nhiều, đó lại là một câu chuyện hoàn toàn khác."

Tháng 3 vừa qua, Bộ Quốc phòng Ukraine cho biết đã đặt mua hơn 20.000 hệ thống robot mặt đất kể từ đầu năm. Con số này gần gấp đôi tổng số đơn đặt hàng trong cả năm 2025.

Việc sử dụng các hệ thống robot này đang lan rộng nhanh chóng.

"Hiện nay số lượng robot đã nhiều hơn trước", Yabchanka, đồng thời là đồng sáng lập tổ chức phi lợi nhuận Defense Robotics UA, cho biết.

"Trong năm 2026, nhiều đơn vị quân đội đã bắt đầu sử dụng các phương tiện mặt đất không người lái."

Ông nhấn mạnh rằng việc triển khai robot hiện đã trở nên phổ biến. Những hệ thống này đang dần trở thành "một bộ phận không thể thiếu trong các nhiệm vụ chiến đấu" của phần lớn đơn vị dọc chiến tuyến.

Thử thách đối với trang thiết bị quân sự

Mùa thu và mùa đông từ lâu đã là phép thử khắc nghiệt đối với trang thiết bị quân sự của Ukraine.

Trước tiên, mặt đất trở nên lầy lội, đặc quánh bùn. Sau đó, nhiệt độ giảm xuống dưới mức đóng băng, tuyết phủ kín nhiều khu vực chiến trường và cây cối rụng hết lá, khiến các vị trí ẩn nấp quan trọng bị mất đi.

Các phi công điều khiển UAV Ukraine cũng cho biết nhiệt độ đóng băng khiến pin tiêu hao nhanh hơn. Sương mù, băng giá và hiện tượng ngưng tụ hơi nước có thể ảnh hưởng đến camera, cánh quạt và nhiều thiết bị kỹ thuật khác.

Gió mạnh và thời gian ban ngày ngắn hơn cũng tạo thêm khó khăn cho hoạt động của UAV.

Robot mặt đất vẫn là công nghệ tương đối mới trong chiến tranh và cho đến nay chưa phải trải qua nhiều thử nghiệm thực tế trong những điều kiện thời tiết khắc nghiệt theo mùa như vậy.

Các hệ thống này có một số điểm yếu tương tự UAV trên không khi hoạt động vào mùa đông. Nhiệt độ thấp có thể khiến pin nhanh cạn hơn, làm giảm tầm hoạt động cũng như công suất cần thiết để vượt qua địa hình khó khăn hoặc vận chuyển hàng hóa nặng.

Hiện tượng ngưng tụ hơi nước, bùn đất và tuyết cũng có thể che khuất camera, đồng thời ảnh hưởng đến những thiết bị kỹ thuật khác.

Tuy nhiên, robot mặt đất còn phải đối mặt với một vấn đề riêng: chúng phải trực tiếp di chuyển trên địa hình chiến trường.

Bánh xe hoặc bánh xích có thể bị mắc kẹt trong bùn. Khi đó, robot buộc phải di chuyển chậm hơn, khiến chúng dễ trở thành mục tiêu tấn công của đối phương.

Tuyết cũng có thể gây ra những vấn đề tương tự, trong khi băng giá làm giảm độ bám của bánh xe và bánh xích.

Ukraine muốn sử dụng robot để giúp binh sĩ con người tránh xa những khu vực nguy hiểm nhất trên chiến trường.

Các huấn luyện viên NATO, những người thường xuyên làm việc với binh sĩ Ukraine, cũng bày tỏ nghi ngờ về hiệu quả hoạt động của robot mặt đất trong mùa đông, đặc biệt khi tuyết rơi dày.

"Liệu chúng ta có nên sử dụng những thiết bị như vậy ở miền Bắc Na Uy, nơi tuyết có thể dày tới hai mét hay không?", Chuẩn tướng Na Uy Atle Molde, người phụ trách một chương trình huấn luyện, đặt câu hỏi trong chuyến thăm của BI vào mùa hè.

Theo ông, việc triển khai robot trong điều kiện như vậy "không hề đơn giản".

Bùn lầy và tuyết trên chiến trường: Nguy cơ robot trở thành mục tiêu

Trên một chiến trường luôn có UAV hoạt động và giám sát từ trên không, việc một robot bị mắc kẹt trong bùn hoặc tuyết có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.

Ngay cả khi vẫn có thể tiếp tục di chuyển, robot cũng để lại những dấu vết rất dễ nhận biết trên mặt đất trong những điều kiện thời tiết này.

Một vấn đề khác là cây cối trơ trụi vào mùa đông không còn cung cấp nhiều chỗ che chắn cho robot. Điều đó khiến chúng dễ bị phát hiện và tấn công hơn.

Tuy nhiên, nhiều loại robot này có giá thành tương đối thấp và được thiết kế theo hướng có thể thay thế sau khi bị phá hủy. Chúng được chế tạo để đảm nhận những nhiệm vụ nguy hiểm thay cho con người.

Đương nhiên, việc mất một cỗ máy vẫn dễ chấp nhận hơn nhiều so với việc một binh sĩ thiệt mạng.

Dẫu vậy, độ tin cậy của robot vẫn có ý nghĩa quyết định, đặc biệt khi chúng đang vận chuyển những nguồn tiếp tế quan trọng hoặc thực hiện nhiệm vụ sơ tán một binh sĩ bị thương.

Một số nhà sản xuất cho biết robot mặt đất của họ đã hoạt động thành công trong mùa đông năm ngoái. Tuy nhiên, kể từ đó, nhiều mẫu robot mới đã được đưa vào sử dụng và chưa từng được thử nghiệm trong điều kiện mùa đông.

Vấn đề này không hoàn toàn xa lạ đối với Ukraine. Trong suốt cuộc chiến, nước này đã nhiều lần điều chỉnh công nghệ UAV để thích ứng với điều kiện thời tiết lạnh giá.

Các đơn vị quân đội và nhà sản xuất đã thực hiện nhiều biện pháp như:

• Cải thiện khả năng chống ngưng tụ hơi nước cho camera.

• Bọc và bảo vệ bổ sung các dây cáp lộ thiên.

• Bôi mỡ cánh quạt để tránh hiện tượng đóng băng.

• Giữ pin trong túi cách nhiệt để duy trì nhiệt độ.

• Phát triển hệ thống camera có khả năng quan sát tốt hơn trong bóng tối.

• Sản xuất pin chịu lạnh và UAV có khả năng hoạt động trong điều kiện gió mạnh.

Ukraine liên tục điều chỉnh và nâng cấp robot

Ngay cả binh sĩ Ukraine cũng tìm ra những giải pháp khá đặc biệt. Chẳng hạn, họ quấn pin UAV bằng các miếng lót giày có chức năng sưởi ấm để giữ cho pin không bị lạnh trong quá trình bay.

Hạm đội robot mặt đất đang ngày càng mở rộng của Ukraine có lẽ cũng sẽ cần những cải tiến tương tự.

Trong năm qua, các robot đã được cải tiến đáng kể. Các nhà sản xuất đã nâng tầm hoạt động, trang bị bánh xe lớn hơn, hệ thống bánh xích chắc chắn hơn, kết cấu bền bỉ hơn, vũ khí mới và những hệ thống có mức độ tự động hóa ngày càng cao.

Các nhà sản xuất Ukraine nói với Business Insider rằng họ thường xuyên điều chỉnh robot dựa trên phản hồi của binh sĩ tại tiền tuyến, thậm chí có những thay đổi được thực hiện hàng tuần.

Các binh sĩ duy trì liên lạc trực tiếp với nhà sản xuất và phối hợp với những kỹ sư đến tận chiến trường để khảo sát thực tế.

Chu kỳ cải tiến nhanh chóng này có thể giúp Ukraine xử lý những vấn đề phát sinh trong mùa thu và mùa đông.

Yabchanka gọi đây là "một lợi thế quan trọng".

Ông giải thích:

"Các cải tiến được hình thành thông qua cả sự trao đổi trực tiếp giữa quân đội và nhà sản xuất, cũng như thông qua những kênh phối hợp tập trung. Đây là một quá trình rất tích cực và năng động."

Một số đơn vị quân đội Ukraine thậm chí kỳ vọng robot sẽ đặc biệt hữu ích trong mùa đông.

Bởi điều kiện thời tiết khắc nghiệt khiến những chuyến vận chuyển hàng tiếp tế và nhiệm vụ sơ tán thương binh trở nên nguy hiểm hơn rất nhiều đối với binh sĩ.

Đúng là bản thân robot cũng có thể gặp khó khăn khi phải di chuyển qua bùn lầy và tuyết dày. Nhưng nếu để con người trực tiếp thực hiện những nhiệm vụ tương tự, mức độ nguy hiểm còn lớn hơn nhiều.

Ukraine schickt Tausende neue Kampfroboter an die Front – doch jetzt kommt der große Härtetest