Tác giả: Julian Alexander Fischer

Phòng không Moscow liên tục bị xuyên thủng

Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) của Ukraine nhằm vào thủ đô Moscow đang ngày càng thường xuyên và gây thiệt hại đáng kể. Theo các chuyên gia, có nhiều nguyên nhân khiến hệ thống phòng không Nga không thể bảo vệ hiệu quả trung tâm quyền lực quan trọng nhất của đất nước.

Trong phần lớn thời gian của cuộc chiến Nga - Ukraine, những đòn tấn công sâu vào lãnh thổ Nga từng là điều hiếm gặp. Trong những năm đầu xung đột, Ukraine chỉ thỉnh thoảng nhắm mục tiêu vào các cơ sở cách xa tiền tuyến hàng trăm kilomet. Tuy nhiên, tình hình đã thay đổi mạnh mẽ trong năm nay khi ngay cả Moscow – thành phố được bảo vệ nghiêm ngặt nhất nước Nga – cũng trở thành mục tiêu thường xuyên.

Chỉ trong tuần qua đã xảy ra hai cuộc tấn công quy mô lớn, trong đó nhiều UAV Ukraine đã vượt qua được mạng lưới phòng không bảo vệ thủ đô. Một trong những mục tiêu chịu thiệt hại nặng nề nhất là nhà máy lọc dầu Moscow, hiện phải tiến hành sửa chữa với chi phí rất lớn.

Điều gì khiến Ukraine ngày càng dễ dàng xuyên thủng hệ thống phòng không Nga? Các chuyên gia cho rằng nguyên nhân đến từ cả yếu tố kỹ thuật lẫn những hạn chế mang tính cơ cấu của nước Nga.

Điểm yếu của hệ thống phòng không Nga

Cho đến nay, Nga vẫn chưa xây dựng được một hệ thống phòng không tích hợp toàn diện như Ukraine.

Mạng lưới phòng không hiện đại cần kết nối đồng bộ giữa các cảm biến phát hiện mục tiêu, hệ thống chỉ huy điều khiển và các phương tiện đánh chặn để tạo thành một "lá chắn nhiều tầng". Tuy nhiên, tại Nga hiện chưa tồn tại một hệ thống phát hiện UAV bao phủ toàn bộ các khu vực biên giới, đồng thời việc chia sẻ dữ liệu giữa các cảm biến và các đơn vị phòng không cũng còn hạn chế.

Ngoài ra, Nga còn thiếu các hệ thống chuyên dụng nhiều lớp để đối phó với các cuộc tấn công bằng UAV quy mô lớn.

Hệ thống phòng không hiện tại của Nga chủ yếu được thiết kế để chống lại máy bay chiến đấu và số lượng hạn chế tên lửa hành trình. Đối với các cuộc tấn công bằng hàng chục hoặc hàng trăm UAV cùng lúc, các phương tiện hiện có tỏ ra không đủ hiệu quả.

Ngay cả các UAV đánh chặn của Nga cũng không mang đầu đạn nổ, khiến chúng thường không thể tiêu diệt được các UAV cỡ lớn của Ukraine.

Hệ thống phòng thủ Nga đang bị quá tải

Việc bố trí các tổ hợp phòng không không phù hợp với nhu cầu thực tế đã khiến năng lực phòng thủ của Nga bị quá tải trước cường độ tấn công hiện nay của Ukraine.

Không quân Nga vẫn tham gia đánh chặn các đợt tập kích, nhưng lực lượng hiện có không còn đáp ứng đủ yêu cầu. Tình trạng tương tự cũng xảy ra với các đội hỏa lực cơ động, vốn đang thiếu nhân sự.

Do thiếu các biện pháp thay thế hiệu quả, Nga ngày càng phải sử dụng các hệ thống phòng thủ tên lửa để đối phó UAV. Điều này dẫn đến tình trạng thiếu hụt đạn dược phòng không.

Theo các quan chức Ukraine trả lời đài CBS của Mỹ, kho dự trữ tên lửa đất đối không S-300 của Nga đang suy giảm, một phần do phải liên tục sử dụng để chống lại các loại UAV mới có năng lực cao hơn.

Ông Rob Lee, chuyên gia về Nga thuộc Viện Nghiên cứu Chính sách Đối ngoại (FPRI), nhận định:

"Nhiều tên lửa phòng không của Nga đang bị tiêu hao với tốc độ không thể duy trì lâu dài, bởi trong một số trường hợp Ukraine có thể sản xuất UAV tấn công tầm xa nhanh hơn Nga sản xuất tên lửa đánh chặn."

UAV mồi nhử đánh lừa phòng không Nga

Một phần quan trọng trong chiến lược gây quá tải của Ukraine là sử dụng số lượng lớn UAV mồi nhử.

Một chỉ huy thuộc cơ quan tình báo quân sự Ukraine tiết lộ với CNN rằng chỉ một tỷ lệ nhất định UAV được phóng đi mang theo thuốc nổ thực sự. Phần còn lại chỉ đóng vai trò nghi binh.

Ông cho biết:

"Đó là các mục tiêu giả. Chúng tôi đã phóng hàng trăm chiếc. Một số hoàn toàn rỗng, số khác mang đầu đạn chiến đấu."

Ngoài ra, Không quân Ukraine được cho là đã bắt đầu sử dụng các UAV phản lực tốc độ cao làm phương tiện nghi binh.

Theo các nhà vận hành Ukraine, những UAV này được thiết kế để tạo tín hiệu radar tương tự tên lửa hành trình hoặc tên lửa đạn đạo, khiến lực lượng phòng thủ Nga nhầm tưởng đó là các mục tiêu nguy hiểm hơn thực tế.

Kết quả là Nga buộc phải sử dụng những quả tên lửa đánh chặn đắt tiền để tiêu diệt các mục tiêu giả, đồng thời vô tình làm lộ vị trí các đài radar và trận địa tên lửa phòng không. Sau đó, các UAV mang đầu đạn thật sẽ tấn công vào chính những vị trí này.

Ukraine chủ động săn lùng các hệ thống phòng không Nga

Theo các nhà phân tích, việc phá hủy năng lực phòng không đối phương là một phần cốt lõi trong chiến lược tác chiến của Ukraine.

Tổ chức điều tra quốc tế Tochnyi đã phân tích 1.530 cuộc tấn công đã được xác minh của Ukraine. Kết quả cho thấy 492 cuộc tấn công – tương đương gần một phần ba – trực tiếp nhắm vào cơ sở hạ tầng phòng không Nga. Hàng trăm cuộc tấn công khác nhằm vào các hệ thống hỗ trợ hoạt động phòng không.

Điều này cho thấy Ukraine đang có cách tiếp cận mang tính hệ thống nhằm mở các "lỗ hổng" trong mạng lưới phòng thủ của Nga.

Thông thường, các đài radar sẽ là mục tiêu đầu tiên để làm suy giảm khả năng phát hiện UAV.

Sau đó, Ukraine tiếp tục nhắm vào các hệ thống phòng không tầm trung như:

• Buk

Đây là xương sống của mạng lưới phòng không Nga tại các vùng lãnh thổ Ukraine bị chiếm đóng và khu vực miền Nam nước Nga. Với tầm bắn lên tới 70 km, việc phá hủy một tổ hợp Buk có thể tạo ra khoảng trống lớn trong hệ thống phòng thủ.

Tiếp theo là các hệ thống phòng không tầm ngắn như:

• Tor

Ngoài ra, Ukraine cũng thường xuyên tấn công các tổ hợp:

• Pantsir-S1
• Tunguska
• Strela

Đây là những hệ thống được giao nhiệm vụ bảo vệ các cơ sở hạ tầng trọng yếu trước các mục tiêu bay thấp. Khi chúng bị phá hủy, các mục tiêu chiến lược sẽ trở nên dễ bị tổn thương hơn trước UAV và tên lửa Ukraine.

Diện tích khổng lồ trở thành điểm yếu của Nga

Một trong những nguyên nhân quan trọng khác là quy mô lãnh thổ quá lớn của Nga.

Với diện tích hơn 17 triệu km² và trải dài qua 11 múi giờ, Nga là quốc gia lớn nhất thế giới.

Kể từ năm 2022, phần lớn các tổ hợp phòng không của Nga đã được điều động ra tiền tuyến nhằm bảo vệ binh sĩ và các trung tâm hậu cần quân sự. Điều này khiến nhiều khu vực sâu trong nội địa không còn nằm trong vùng bảo vệ hiệu quả.

Một số hệ thống khác lại được tập trung bảo vệ các địa điểm chiến lược, bao gồm cả các dinh thự của Tổng thống Nga Vladimir Putin.

Sự tập trung lực lượng này khiến nhiều khu vực khác xuất hiện khoảng trống phòng thủ mà có thể sẽ không bao giờ được lấp đầy hoàn toàn.

Ngay cả khi Điện Kremlin tăng mạnh số lượng hệ thống phòng không, giới chuyên gia vẫn nghi ngờ liệu điều đó có đủ để bảo vệ toàn bộ mạng lưới nhà máy quốc phòng và cơ sở hạ tầng năng lượng trải rộng khắp đất nước hay không.

Trí tuệ nhân tạo giúp các đòn tấn công hiệu quả hơn

Về mặt công nghệ, Ukraine cũng đang nâng cao đáng kể năng lực tác chiến bằng cách ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).

Theo CNN, quân đội Ukraine sử dụng AI để xử lý dữ liệu chiến trường theo thời gian thực.

Hệ thống này có khả năng:

• Phân tích các điểm đánh chặn trước đây.
• Xác định phạm vi hoạt động của hệ thống phòng không Nga.
• Tìm kiếm các tuyến đường bay ít nguy cơ bị phát hiện.

Nhờ đó, lộ trình của UAV có thể được điều chỉnh ngay trong quá trình bay, giúp tăng đáng kể khả năng xuyên thủng mạng lưới phòng thủ và nâng cao hiệu quả của các cuộc tấn công tầm xa.

Kết luận

Theo đánh giá của bài viết, việc các UAV Ukraine liên tục xuyên thủng phòng không Moscow không phải là kết quả của một nguyên nhân duy nhất. Đó là sự kết hợp giữa các điểm yếu cố hữu của mạng lưới phòng không Nga, tình trạng quá tải về nhân lực và đạn dược, chiến thuật UAV mồi nhử, các cuộc tấn công có hệ thống nhằm vào radar và tên lửa phòng không, cùng với việc ứng dụng AI trong lập kế hoạch tác chiến. Trong khi đó, quy mô lãnh thổ khổng lồ của Nga lại vô tình trở thành một thách thức lớn đối với việc xây dựng một lá chắn phòng không hoàn toàn kín kẽ.

https://www.msn.com/de