Tác giả: Luca Schäfer

Những người lính với vũ khí đang đứng ngoài trời.

Những ai bị tuyên bố là đã chết thì vẫn còn sống lâu hơn: Quân đội Nga thường là đối tượng của nhiều đồn đoán. Đây là một phân tích về lý do tại sao cuộc chiến vẫn có thể tiếp tục xét về mặt quân sự.

Quân đội Nga dường như giống với nền kinh tế Nga: tại một bộ phận lớn giới chính trị Đức, người ta gần như sốt ruột chờ đợi sự suy thoái của cả hai.

Mới đây, giữa những mất cân đối kinh tế sâu rộng đang tác động mạnh đến đặc biệt là châu Âu thuộc EU, tờ Die Welt đã công bố chín lý do cho “sự suy thoái của nền kinh tế Nga”.

Các thông tin về quân sự cũng có cách nhìn tương tự: Frankfurter Rundschau cho rằng “quân đội của Putin” phải chịu “tổn thất nhân mạng rất lớn”; taz đưa tin về những cựu binh bị bỏ mặc; còn Merkur đề cập khả năng Nga có thể tiến hành một đợt động viên mới.

Quân đội Nga chắc chắn có rất nhiều vấn đề – nhưng chưa phải đã ở bên bờ kết thúc. Vậy quân đội Nga hiện đang ở đâu?

Quân đội trong một cuộc chiến tiêu hao

Bốn năm chiến tranh đã biến lực lượng xâm lược từng có lẽ bị đánh giá quá cao thành một lực lượng chiến đấu theo kiểu chiến tranh tiêu hao: tiến chậm, tổn thất lớn và hoàn toàn không thể thực hiện một cuộc hành quân mang tính đột phá trên quy mô lớn. Moskva đang đạt được những bước tiến lãnh thổ cục bộ, nhưng vẫn còn cách khá xa một bước đột phá mang tính quyết định.

Novaya Gazeta kết luận rằng sức mạnh của lực lượng Nga tại mặt trận cho đến nay vẫn được duy trì nhờ tuyển quân và luân phiên lực lượng. Hàng trăm nghìn binh sĩ đã rời mặt trận trở về, và việc tái hòa nhập họ vào xã hội dường như đang trở thành một vấn đề nội bộ.

Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) cũng không nhận thấy một sự sụp đổ nào vào đầu tháng 9. Ngược lại, tốc độ tiến quân của Nga thậm chí đã tăng nhẹ, mặc dù cuộc tấn công mùa hè đồng thời không đạt được các mục tiêu đề ra.

Mô hình đang chạm giới hạn?

Vì vậy, điểm nghẽn quyết định có thể không nằm ở số lượng tuyệt đối binh sĩ có thể huy động, mà nằm ở khả năng bù đắp tổn hao nhân lực trong thời gian dài. Có thể giả định rằng tổn thất của Nga là khá cao.

Tình báo đối ngoại Ukraine hồi tháng 7 cho biết Nga đã tuyển khoảng 195.000 binh sĩ hợp đồng tính đến tháng 8/2026 – thấp hơn đáng kể so với một nửa mục tiêu tuyển quân hằng năm. Thông tin này đến từ một bên tham chiến nên cần được đánh giá một cách thận trọng. Tuy nhiên, chính Putin từng tuyên bố Nga đã có hơn 400.000 binh sĩ hợp đồng mới trong năm 2025.

Rõ ràng Moskva sẽ phải sử dụng những khoản khuyến khích tài chính rất lớn. Các khoản tiền thưởng khu vực dành cho người ký hợp đồng quân sự đã được tăng mạnh. Chẳng hạn, thành phố Novosibirsk từng đề nghị khoản tiền một lần lên tới 2,9 triệu rúp, tương đương khoảng 28.000 euro.

Như vậy, chiến tranh ngày càng trở thành một thị trường lao động: lòng yêu nước và những mục tiêu được tuyên truyền – như “phi phát xít hóa” và những hồi tưởng về “Cuộc Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại” – vẫn có ý nghĩa về mặt tư tưởng, nhưng tự thân chúng không còn đủ sức thuyết phục.

Một cuộc tổng động viên trên toàn quốc sẽ không tự động là dấu hiệu cho thấy quân đội sụp đổ, mà trước hết cho thấy mô hình tuyển quân hiện nay đang chạm tới giới hạn. Tuy nhiên, Putin gần đây đã phủ nhận việc có kế hoạch cụ thể cho một đợt động viên mới.

Vì vậy, câu hỏi không phải là liệu ngày mai Nga có cạn kiệt binh sĩ hay không. Hiện chưa có bằng chứng đáng tin cậy cho điều đó. Yếu tố quyết định là liệu chi phí tuyển quân có tăng nhanh hơn khả năng tuyển được binh sĩ mới hay không.

Một cuộc chiến không cần tổng động viên – được tài trợ bằng những khoản tiền thưởng cao, tuyển quân ở các vùng, tuyển tù nhân, người nước ngoài, sức ép và sự bất bình đẳng xã hội – có thể cuối cùng sẽ chuyển sang một cuộc tổng động viên.

Cái giá của chiến tranh

Có những yếu tố đi kèm cho thấy một sự chuyển đổi có thể đang bắt đầu. Một mặt, cái giá phải trả cho việc từ chối tham gia chiến tranh đã được tăng lên đáng kể.

Đồng thời, khả năng những người Nga phản đối nghĩa vụ quân sự vì lý do lương tâm nhận được sự bảo vệ tại các quốc gia châu Âu đã bị hạn chế nghiêm trọng. Điều này làm tăng khả năng nhà nước tiếp cận được những nguồn nhân lực có thể tuyển vào quân đội.

Mặt khác, các khoản khuyến khích tài chính dành cho việc phục vụ quân đội ngày càng tăng. Vì vậy, điều được tuyên truyền như một nghĩa vụ yêu nước ngày càng mang dáng dấp của một lời mời làm việc có thu nhập hấp dẫn, đặc biệt đối với người dân tại những khu vực có điều kiện kinh tế yếu hơn.

Cho đến nay, Nga vẫn đang khai thác các nguồn nhân lực mới mà chưa cần tiến hành tổng động viên. Nhưng đây chính là điểm yếu của mô hình: chiến tranh càng kéo dài, chi phí tuyển đủ số binh sĩ cần thiết càng tăng, và đây không phải là một mô hình vô hạn trong bối cảnh nền kinh tế đang suy yếu.

Mệt mỏi, nhưng không chống đối

Điều này đặt ra một câu hỏi mới: Liệu xã hội dân sự Nga và các lực lượng vũ trang có tiếp tục ủng hộ chiến tranh mãi mãi hay không?

Cuộc khảo sát tháng 8 của Trung tâm Levada, một viện thăm dò dư luận nổi tiếng của Nga, cho thấy một bức tranh trái ngược. Khoảng 60% số người được hỏi ủng hộ các cuộc đàm phán hòa bình. Đồng thời, mức độ ủng hộ đối với các lực lượng vũ trang Nga vẫn ở mức cao.

Công thức khái quát rằng “người Nga đã mệt mỏi với chiến tranh” là chưa đủ: mong muốn chấm dứt giao tranh không đồng nghĩa với việc từ bỏ quân đội. Sự mệt mỏi vì chiến tranh và lòng trung thành với các thể chế nhà nước có thể tồn tại đồng thời. Xã hội Nga hiện không cho thấy dấu hiệu đang chống đối chiến tranh.

Cũng không có bằng chứng về một cuộc binh biến lớn bên trong các lực lượng vũ trang. Cuộc nổi dậy của Wagner vào tháng 6/2023 là cuộc nổi dậy vũ trang nghiêm trọng nhất kể từ khi chiến tranh bắt đầu. Tuy nhiên, cuộc nổi dậy này chủ yếu nhằm chống lại lãnh đạo Bộ Quốc phòng, chứ không phải chống lại bản thân cuộc chiến. Sau cuộc nổi dậy, Điện Kremlin đã tăng cường kiểm soát các lực lượng vũ trang.

Trong đợt động viên một phần năm 2022, cũng từng xảy ra những trường hợp binh sĩ từ chối chấp hành mệnh lệnh và bạo lực nhằm vào cấp trên. Tuy nhiên, những sự việc này không dẫn tới sự xói mòn có hệ thống của hệ thống chỉ huy.

Khả năng thích nghi và hiệu ứng học hỏi

Khả năng thích nghi của các lực lượng vũ trang Nga cũng bị đánh giá thấp.

Quân đội Nga đã rút kinh nghiệm từ những thất bại trong giai đoạn đầu của cuộc chiến. Hình thức tác chiến ngày càng được định hình bởi các nhóm bộ binh nhỏ, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào lực lượng xe tăng; đồng thời sử dụng ngày càng nhiều trinh sát bằng máy bay không người lái, tác chiến điện tử và hàng loạt drone FPV.

Điều này cũng đúng với ngành công nghiệp quốc phòng. Nga đã điều chỉnh đáng kể hoạt động sản xuất theo nhu cầu chiến tranh. Financial Times đưa tin về kế hoạch sản xuất hàng triệu drone FPV và đầu đạn. Những con số này ít nhất cho thấy nền công nghiệp quốc phòng Nga hoàn toàn chưa đứng trước nguy cơ sụp đổ ngay lập tức.

Hao mòn thay vì sụp đổ

Vì vậy, kết luận trung tâm có tính chất mâu thuẫn:

Quân đội Nga vừa không phải là một cỗ máy quân sự bất khả ngăn cản như từng được mô tả trước năm 2022, vừa không phải là một lực lượng đang đứng ngay trước nguy cơ sụp đổ như một số bộ phận trong cuộc tranh luận tại phương Tây vẫn cho rằng.

Nga đã phải chịu những tổn thất khổng lồ và phải bỏ ra ngày càng nhiều nguồn lực về nhân sự cũng như tài chính – những chi phí này có khả năng sẽ tiếp tục tăng.

Đồng thời, nhà nước Nga vẫn có thể tuyển binh sĩ, sản xuất vũ khí và điều chỉnh nền kinh tế thời chiến theo hướng phục vụ cuộc xung đột mà không phải tiến hành tổng động viên.

Do đó, điểm yếu của Nga không nằm ở một sự sụp đổ quân sự sắp xảy ra, mà nằm ở chi phí ngày càng tăng của mô hình chiến tranh trong dài hạn.

Câu hỏi quyết định là liệu Moskva có thể tài trợ và duy trì cuộc chiến tiêu hao về mặt nhân lực trong thời gian dài hơn Ukraine và các nước phương Tây hỗ trợ Ukraine hay không.

Một cuộc binh biến trong các lực lượng vũ trang Nga hiện cũng khó có khả năng xảy ra, tương tự như khả năng quân đội Nga đột ngột sụp đổ về mặt quân sự. Diễn biến tại mặt trận hiện đang nghiêng về phía Nga; cũng vì vậy mà cuộc tranh luận về việc cung cấp tên lửa Taurus cho Ukraine vẫn chưa chấm dứt.

Chính sách châu Âu không nên dựa trên những dự báo theo mong muốn. Hiện nay, cả một thất bại của Nga lẫn một sự sụp đổ của quân đội Nga đều chưa phải là những kết luận chắc chắn có khả năng xảy ra.

Chính vì vậy, ngoại giao cũng phải là một lựa chọn.

Russlands Armee ist nicht am Ende, aber ihr Modell wird teurer