Bài viết của Tim Krüger

Nga đối đầu NATO

Xung đột liên quan đến “hạm đội bóng tối” của Nga đã bước sang một cấp độ mới và nguy hiểm hơn về mặt an ninh.

Trong những tuần gần đây, các đơn vị hải quân châu Âu đã nhiều lần phối hợp lên tàu kiểm tra và bắt giữ các tàu chở dầu thuộc mạng lưới buôn lậu dầu mỏ của Nga, trong khuôn khổ các biện pháp trừng phạt được tăng cường.

Điện Kremlin phản ứng bằng những lời đe dọa gay gắt. Tổng thống Nga Vladimir Putin gọi các hành động của phương Tây là “hải tặc và cướp bóc”, đồng thời tuyên bố Nga sẽ không chỉ hành động tại những vùng biển nơi các cơ quan châu Âu bắt giữ tàu Nga, mà sẽ đáp trả ở bất cứ nơi nào Moscow cho là thích hợp.

Nga có những lựa chọn trả đũa nào?

Mối đe dọa của Nga không chỉ đơn thuần là lời nói.

Đô đốc Viktor Liina, Tư lệnh Hạm đội Thái Bình Dương Nga, nói với Putin rằng quân đội Nga đã hoàn tất việc phân tích chi tiết hoạt động hàng hải tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương.

Ông tuyên bố:

“Chúng tôi biết các tuyến đường, chúng tôi biết họ vận chuyển gì và ai sở hữu những con tàu đó.”

Trong khi đó, Dmitry Medvedev, Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Nga, công khai đe dọa tấn công các tàu thương mại phương Tây nếu có nghi ngờ rằng hàng hóa trên những tàu này được vận chuyển vì lợi ích của Kyiv.

Điều mà các chính phủ phương Tây hiện phải đặt câu hỏi là: Nga thực sự có thể làm gì và điều gì đang bị đe dọa?

Bắt giữ và kiểm soát tàu: Những phương án trả đũa của Nga

Do lực lượng hải quân Nga về mặt thông thường yếu hơn đáng kể so với hải quân NATO tại Bắc Đại Tây Dương, Biển Bắc và Baltic, Moscow có xu hướng tập trung vào các biện pháp bất đối xứng và chiến thuật “vùng xám” trên biển.

Lựa chọn dễ thấy nhất là bắt giữ tàu thương mại phương Tây theo kiểu đáp trả tương xứng, đặc biệt tại những khu vực nằm ngoài phạm vi bảo vệ trực tiếp của NATO.

Hạm đội Thái Bình Dương Nga có đủ lực lượng tại biển Okhotsk và biển Nhật Bản để chặn các tàu chở hàng hoặc tàu chở dầu phương Tây, tiến hành những cuộc kiểm tra gây tranh cãi hoặc đưa tàu về các cảng của Nga như Vladivostok với lý do nghi ngờ.

Các lý do mà Nga có thể viện dẫn gồm:

• Kiểm tra quốc tịch: Nga có thể tuyên bố quốc kỳ hoặc giấy tờ của một tàu phương Tây có vấn đề – tương tự lập luận mà Pháp từng sử dụng khi bắt giữ tàu chở dầu “Boracay”.
• Nghi ngờ vận chuyển hàng quân sự: Theo các nguyên tắc truyền thống của luật chiến tranh quốc tế, một tàu có thể bị chặn nếu bị nghi ngờ vận chuyển hàng hóa quân sự cho đối phương. Medvedev đã công khai đưa ra mối đe dọa này đối với những tàu có liên hệ với Ukraine.
• Thiếu giấy tờ bảo hiểm: Phương Tây sử dụng việc thiếu bằng chứng bảo hiểm như một công cụ để can thiệp vào hoạt động của “hạm đội bóng tối”. Nga có thể áp dụng ngược lại chính lập luận này đối với các công ty vận tải châu Âu.
• Lý do an toàn kỹ thuật: Nga có thể viện dẫn các cáo buộc về lỗi điều khiển tàu hoặc nguy cơ gây ô nhiễm môi trường để buộc tàu phải được đưa về cảng Nga gần nhất.

Đô đốc Liina gọi các tàu thương mại châu Âu đăng ký dưới “cờ thuận tiện” là “hạm đội bóng tối của phương Tây”.

Đây là cách lập luận mà Moscow có thể sử dụng để trình bày các hành động của mình như một biện pháp đáp trả hợp pháp.

Tuy nhiên, nguy cơ leo thang của phương án này là rất lớn.

Các tàu thương mại phương Tây thường hoạt động dưới sự bảo hộ của quốc gia treo cờ, trong đó có các nước thành viên NATO hoặc các đối tác thân cận. Vì vậy, không thể loại trừ nguy cơ xảy ra đụng độ quân sự trực tiếp với lực lượng bảo vệ tàu.

Ngoài ra, hải quân Nga cũng bị hạn chế về khả năng triển khai trên toàn cầu. Việc duy trì lực lượng thường trực tại nhiều vùng biển xa xôi cùng lúc sẽ tiêu tốn những nguồn lực khan hiếm mà Moscow đang cần ưu tiên cho các căn cứ tàu ngầm hạt nhân chiến lược và cuộc chiến tại Ukraine.

Tàu chở dầu vũ trang và phá hoại kiểu “lai”: Nguy cơ leo thang ở biển Baltic

Một phương án trả đũa đã được Nga triển khai trên thực tế là quân sự hóa các phương tiện vận tải dân sự.

Hình ảnh giám sát của lực lượng biên phòng Estonia cho thấy hai khẩu súng máy hạng nặng được đặt trong các vị trí phòng thủ bằng bao cát trên tàu chở LNG “Marshal Vasilevskiy” của Gazprom.

Việc trang bị vũ khí có hai mục đích:

1. Bảo vệ tàu trước các cuộc tấn công bằng UAV của Ukraine.
2. Tạo khả năng răn đe đối với các đội kiểm tra phương Tây không có vũ trang.

Khái niệm này còn được kết hợp với việc các tàu thuộc “hạm đội bóng tối” được tàu chiến Nga hộ tống tạm thời tại biển Baltic, chẳng hạn các tàu hộ tống lớp Steregushchi.

Đối với các cơ quan phương Tây, điều đó có nghĩa là mọi hoạt động lên tàu kiểm tra đều có nguy cơ biến thành một sự cố quân sự.

Nguy hiểm hơn nữa là khả năng Nga tiến hành các hoạt động phá hoại kiểu chiến tranh lai nhằm vào cơ sở hạ tầng dưới biển.

Một số tàu thuộc “hạm đội bóng tối” từng bị phát hiện có liên quan đến việc làm hư hại các tuyến cáp và đường ống dưới biển. Trong đó có tàu chở dầu “Eagle S”, bị cáo buộc liên quan đến vụ hư hại tuyến điện Estlink 2 nối Phần Lan – Estonia, cũng như một số tuyến cáp dữ liệu.

Phương thức được đề cập là cố tình kéo các neo hạng nặng trên đáy biển.

Theo các báo cáo tình báo Mỹ được bài viết dẫn lại, đây có thể là một phần trong chiến lược nhằm kiểm tra phản ứng của NATO thông qua những hành động khiêu khích có chủ đích.

Ngoài ra, một số tàu trong hạm đội còn được trang bị các thiết bị tình báo điện tử bí mật nhằm thu thập và theo dõi liên lạc vô tuyến của các quốc gia NATO ven biển.

Các nhà phân tích của Quỹ Khoa học và Chính trị Đức (SWP) đánh giá năng lực phá hoại này là một trong những lựa chọn trả đũa nguy hiểm nhất.

Nguy cơ leo thang có thể nghiêm trọng đến mức kích hoạt các cuộc tham vấn của NATO theo Điều 4 và Điều 5 của Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương.

Thế tiến thoái lưỡng nan của Moscow: Trả đũa nhưng có thể gây thiệt hại cho chính các đối tác của Nga

Bất chấp những lời đe dọa mạnh mẽ, chính sách leo thang trên biển cũng tiềm ẩn những rủi ro chiến lược rất lớn đối với Moscow.

Những khách hàng lớn nhất mua dầu thô của Nga được vận chuyển thông qua “hạm đội bóng tối” là các nền kinh tế mới nổi như Trung Quốc, Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ.

Nếu các hành động phá hoại hoặc bắt giữ đáp trả của Nga dẫn đến sự bất ổn trên diện rộng đối với các tuyến hàng hải châu Á, điều đó sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung năng lượng và lợi ích thương mại của chính những quốc gia mà Moscow coi là đối tác chiến lược.

Nga vì vậy có nguy cơ làm căng thẳng quan hệ ngoại giao với những đối tác mà Điện Kremlin đang rất cần trong bối cảnh các lệnh trừng phạt của phương Tây vẫn tiếp tục.

Về phía phương Tây, NATO đã tăng đáng kể khả năng phản ứng tại Bắc Hải và Baltic thông qua chiến dịch “Baltic Sentry” và hệ thống giám sát được hỗ trợ bằng trí tuệ nhân tạo “Nordic Warden”.

Đây là tín hiệu cho thấy liên minh NATO sẽ không phớt lờ một đợt leo thang mới và cũng không để nó diễn ra mà không có phản ứng.

Trong khi đó, Điện Kremlin tiếp tục thể hiện lập trường cứng rắn trong nước, không chấp nhận những tiếng nói chỉ trích, kể cả khi những tiếng nói này đề cập đến tình trạng kinh tế được cho là đang gặp nhiều khó khăn của Nga.

Điều tương tự cũng được áp dụng đối với các đảng đối lập không được Moscow mong muốn.

Putin will sich an Europa für „Piraterie und Plünderung“ rächen – doch wie könnte das überhaupt aussehen?