Bài viết của Jan-Elias Dimitroglou 

Vladimir Putin và Angela Merkel trong một cuộc trao đổi sôi nổi.

(© IMAGO/Panthermedia)

Angela Merkel đã giữ chức Thủ tướng Đức trong 16 năm – và trong thời gian đó, bà là nhà lãnh đạo phương Tây duy nhất thực sự biết cách đánh giá Vladimir Putin. Các cuộc hội đàm của bà với ông chủ Điện Kremlin được giới chuyên gia coi là bài học kinh nghiệm về ngoại giao. Bằng sự giữ vững đầu óc lạnh, độ chính xác mang tính khoa học và sự hiểu biết cá nhân độc đáo, bà có lẽ đã trở thành đối tác đàm phán cứng rắn nhất của ông.

Điều làm nên sự khác biệt của Merkel so với các nguyên thủ quốc gia khác không phải là bí mật: bà hiểu thế giới của Putin từ chính trải nghiệm của bản thân. Cả hai đều lớn lên dưới cái bóng của Bức màn Sắt, cả hai đều có bức tranh rõ ràng về ý nghĩa của điều đó. Lịch sử chung này là nền tảng cho một mối quan hệ dù rất phức tạp về mặt chính trị nhưng chưa bao giờ thiếu đi kết quả.

 Đằng sau phương pháp đàm phán của Merkel

• Những cuộc đàm phán kéo dài 15 giờ: Theo các quan sát viên, Merkel đôi khi ngồi tại bàn đàm phán với Putin lên tới 15 giờ liên tục – để tìm kiếm những điểm chung tối thiểu.

• Không dùng chiếc bàn dài: Khác với các nhà lãnh đạo phương Tây khác, Putin được cho là chưa bao giờ xếp Merkel ngồi ở chiếc bàn giao thức dài khét tiếng ở Điện Kremlin – một dấu hiệu cho thấy ông thực sự coi bà là một đối tác đàm phán nghiêm túc.

• Obama và Merkel: Barack Obama từng nhận xét về Putin rằng ông đang sống "ở một thế giới khác". Ngược lại, Merkel luôn nỗ lực đưa các cuộc hội đàm trở lại với thực tế khách quan.

• Không bao giờ công khai xúc phạm: Merkel chưa bao giờ gọi Nga là một "cường quốc khu vực" – như Obama từng làm. Nhờ đó, bà giúp Putin tránh khỏi sự hạ thấp công khai, điều này làm tăng vị thế đàm phán của chính bà.

• Nhà vật lý tại bàn đàm phán: Merkel từng học vật lý tại Đại học Karl Marx ở Leipzig và nhận bằng tiến sĩ vào năm 1986. Nền tảng khoa học của bà được coi là lý do cốt lõi tạo nên phong cách đàm phán tỉnh táo, dựa trên thực tế.

Tại sao Merkel lại hiểu Putin đến vậy?

Merkel lớn lên ở Cộng hòa Dân chủ Đức (Đông Đức), còn Putin từng làm sĩ quan KGB tại Dresden – chính tại nơi đó khi Bức tường Berlin sụp đổ vào năm 1989. Theo phân tích từ "Chương trình Đàm phán" của Trường Luật Harvard, cả hai hiểu ngôn ngữ của nhau theo đúng nghĩa đen và có thể linh hoạt chuyển đổi giữa tiếng Đức và tiếng Nga trong các cuộc trò chuyện. Đây là một lợi thế ngoại giao mà không nguyên thủ quốc gia phương Tây nào khác có được.

Đối với Merkel, ngày 9 tháng 11 năm 1989 nghĩa là sự giải phóng khỏi nhà nước cảnh sát Đông Đức. Đối với Putin, đó lại là sự kết thúc sự nghiệp KGB và như chính ông từng nói, là "thảm họa địa chính trị lớn nhất của thế kỷ 20". Cả hai đều mang theo dấu ấn lịch sử này vào mọi phòng họp mà họ cùng ngồi với nhau.

Merkel đã đàm phán như thế nào – và tại sao nó lại hiệu quả?

Là một nhà vật lý được đào tạo bài bản, Merkel đưa trực tiếp phương pháp tiếp cận khoa học của mình vào bàn đàm phán. Bà phân tích các kịch bản, cân nhắc rủi ro và dành thời gian để đánh giá lại ngay cả sau khi đã đưa ra quyết định. Sự kiên nhẫn này tỏ ra cực kỳ quan trọng khi đối đầu với Putin.

Phương pháp của bà trong các cuộc trao đổi trực tiếp với Putin rất đáng kinh ngạc: bà để ông phát biểu gay gắt mà không ngắt lời. Khi ông nói xong, bà lặp lại những gì bà đã nói bằng những từ ngữ giản dị đến mức như trẻ con – qua đó rút hết sự kịch tính và bản chất căng thẳng khỏi những đợt bộc phát của ông. "Vladimir," bà thường nói, "thế giới không nhìn nhận sự việc theo cách đó đâu." Tác giả Kati Marton đã mô tả lại như vậy trên trang The ASEAN Post.

Con chó và bài học về quyền lực

Một bối cảnh vào năm 2007 đã trở thành biểu tượng cho cách Merkel đối xử với Putin. Tại một hội nghị thượng đỉnh về năng lượng ở Sochi, Tổng thống Nga đã thả con chó Labrador màu đen của mình tiến về phía Merkel – dù biết rất rõ bà vốn sợ chó. Merkel đã không hề nao núng.

Đánh giá sau đó của bà về sự việc đã trở nên nổi tiếng thế giới: "Ông ấy phải làm vậy để phô diễn sự nam tính của mình. Ông ấy thử thách bạn cả ngày và nếu bạn không kháng cự, bạn sẽ ngày càng trở nên yếu thế hơn." Bà đã thấu thị tình huống ngay lập tức – và dùng nó để phân tích tính cách của Putin một cách công khai mà không tấn công ông một cách trực tiếp. Đó là phong cách điển hình của Merkel.

Điều cốt lõi: Chi tiết, không kiêu ngạo

Sức mạnh của Merkel còn nằm ở sự am hiểu chuyên môn tỉ mỉ của bà. "Tôi nghĩ mình biết từng cái cây ở Donbas," bà từng nói về khu vực khủng hoảng ở Ukraine. Trong đàm phán, điều này buộc Putin phải nêu rõ các mục tiêu của mình một cách chính xác – và sau đó bà đưa ra cho ông những bước đi cụ thể, nhỏ bé để đạt được chúng.

Bà được lợi từ việc bản thân không bị chi phối bởi cái tôi hay ý thức hệ. Không cần tự phô trương, không tung ra những đòn chọc ngoáy công khai vào Putin. Theo Merkel, bà chưa bao giờ tiết lộ nội dung các cuộc trò trò chuyện riêng tư giữa bà với ông ra bên ngoài. Theo Kati Marton, đây là một trong những lý do khiến Putin tin tưởng bà – nếu ông thực sự có thể tin tưởng bất kỳ ai.

Merkel có những giới hạn nào không?

Có. Merkel là một nhà chính trị thực dụng, và sự thực dụng đó phải trả giá. Bà đã thúc đẩy dự án khí đốt Nord Stream 2 bất chấp những cảnh báo từ các chuyên gia và bộ ngành của chính mình về sự phụ thuộc nguy hiểm vào nguồn khí đốt của Nga. Như tờ Merkur đưa tin, Bộ Kinh tế Liên bang Đức từng cảnh báo bà rằng việc phụ thuộc vào Điện Kremlin về khí đốt có thể dẫn đến "những hậu quả thảm khốc".

Ngân sách quốc phòng dưới thời bà làm Thủ tướng cũng luôn giữ ở mức quá thấp. Hai tháng sau khi bà rời ghế Thủ tướng, Putin bắt đầu cuộc chiến chống lại Ukraine – cuộc chiến mà bà từng có thể ngăn chặn vào năm 2014.

Tại sao tên tuổi của bà lại được nhắc đến vào ngày nay?

Kể từ khi cuộc tấn công của Nga vào Ukraine diễn ra năm 2022, Merkel liên tục được nhắc đến như một nhà trung gian hòa giải tiềm năng. Theo đánh giá của nhiều quan sát viên, bà là người duy nhất mà Putin vừa không sợ, vừa không công khai coi thường, lại vừa không bị mắc nợ. Và bà là người duy nhất ở phương Tây mà ông dường như coi trọng.

Bản thân Merkel đã công khai từ chối vai trò dẫn dắt trong các cuộc hội đàm hòa bình tiềm năng. Trong một cuộc phỏng vấn với WDR, bà nói rằng những người khác sẽ phù hợp hơn để dẫn dắt phía Châu Âu vì bà không còn nắm giữ chức vụ chính trị nào nữa. Mặc dù vậy, tên tuổi của bà vẫn tiếp tục được đặt ra trên bàn nghị sự.

Những diễn biến mới nhất trên tiền tuyến chắc chắn đang gây ra sự lo âu và sợ hãi cho nhiều người: Putin đang hành động kiên quyết ở tiền tuyến – thậm chí ngay cả những binh sĩ bị thương cũng không được tha.

Was machte Angela Merkel zur klügsten Putin-Gesprächspartnerin?