Tác giả: Andrii Synenko, nhà báo

Ảnh minh họa

Người dân tại thành phố Oleshky, thuộc tỉnh Kherson đang bị Nga chiếm đóng tạm thời, nếu đồng ý sơ tán trong thời gian ngừng bắn cục bộ, trước tiên dự kiến sẽ được đưa đến bán đảo Crimea bị sáp nhập hoặc lãnh thổ Nga. Chỉ sau đó, họ mới có thể trở về những khu vực do Ukraine kiểm soát.

Thông tin này được Financial Times đăng tải, dẫn lời các nguồn tin am hiểu những điều kiện của chiến dịch nhân đạo.

Theo tờ báo, việc sơ tán dân thường dự kiến diễn ra vào thứ Năm, ngày 29/10. Các xe buýt sẽ được sử dụng để đưa người dân rời khỏi thành phố. Những người quyết định ở lại sẽ được cung cấp lương thực, thuốc men và các mặt hàng viện trợ nhân đạo khác.

Tuy nhiên, phía Ukraine chưa công khai xác nhận phương án sơ tán qua Crimea hoặc Nga. Hiện chưa rõ việc đưa những người được sơ tán trở lại các vùng lãnh thổ do Ukraine kiểm soát sẽ được tổ chức như thế nào, ai sẽ chịu trách nhiệm hộ tống và những bảo đảm nào sẽ được đưa ra cho những người muốn trở về Ukraine.

Ông Vladimir Saldo, người được Nga bổ nhiệm đứng đầu chính quyền chiếm đóng tỉnh Kherson, cũng tuyên bố rằng người dân Oleshky có thể được đưa đến Crimea hoặc thành phố Rostov-on-Don của Nga. Theo ông, các điểm lưu trú tạm thời đã được chuẩn bị để tiếp nhận người sơ tán. Tuy nhiên, chưa có xác nhận độc lập về mức độ sẵn sàng của những cơ sở này.

Trước đó, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cảnh báo rằng phía Nga có thể tìm cách tổ chức sơ tán theo hướng duy nhất là đưa người dân đến những vùng lãnh thổ do Nga kiểm soát.

Trong cuộc phỏng vấn với chương trình TSN Tyzhden ngày 25/10, ông Zelensky cho rằng quân đội Nga có thể tổ chức rà phá bom mìn trên các tuyến đường theo cách khiến người dân Oleshky phải di chuyển về phía Nga và ở lại đó. Tuy nhiên, ông bày tỏ tin tưởng rằng ít nhất một bộ phận người dân vẫn có thể đến được các khu vực do chính phủ Ukraine kiểm soát.

Điểm đến cuối cùng của những người sơ tán có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi ban đầu phía Mỹ tuyên bố người dân sẽ được tự do lựa chọn nơi muốn đến. Trong thông cáo của Nhà Trắng ngày 23/10, Mỹ cho biết những thường dân muốn rời khỏi thành phố sẽ được cung cấp phương tiện vận chuyển đến địa điểm do chính họ lựa chọn.

Đệ nhất phu nhân Mỹ Melania Trump khi đó nhận định rằng một bộ phận người dân có thể muốn sang Nga, trong khi những người khác sẽ chọn Ukraine. Để giám sát việc tôn trọng nguyện vọng của các gia đình, phía Mỹ đã thỏa thuận huy động một tổ chức truyền thông độc lập của Mỹ nhằm ghi lại và làm tư liệu về quá trình triển khai sứ mệnh nhân đạo.

Như vậy, thông tin do Financial Times công bố về việc đưa người dân qua Crimea hoặc Nga trước khi họ có thể trở về Ukraine cho thấy chiến dịch có thêm những điều kiện chưa được trình bày chi tiết trong tuyên bố ban đầu của Nhà Trắng.

Ngừng bắn cục bộ để triển khai chiến dịch nhân đạo

Theo thông tin Kurs Ukraine đăng tải trước đó, chế độ ngừng bắn tại khu vực Oleshky có hiệu lực từ 3 giờ sáng ngày 27/10, theo giờ Kyiv. Phía Nga cũng tuyên bố ngừng bắn tại một số khu vực nhất định nhằm chuẩn bị cho chiến dịch nhân đạo.

Ông Dmytro Lubinets, Ủy viên Nhân quyền của Quốc hội Ukraine, cho biết thỏa thuận bao gồm việc chấm dứt các hoạt động chiến đấu, vận chuyển hàng cứu trợ nhân đạo và bảo đảm quyền tự do rời đi của dân thường.

Phái đoàn đàm phán Ukraine do ông Lubinets dẫn đầu, trong khi phái đoàn Nga do bà Yana Lantratova, người giữ chức Ủy viên Nhân quyền phía Nga, đứng đầu. Đệ nhất phu nhân Mỹ Melania Trump đảm nhiệm vai trò trung gian và điều phối các cuộc đàm phán.

Theo ông David Arakhamia, lãnh đạo phe nghị sĩ đảng Đầy tớ của Nhân dân tại Quốc hội Ukraine, lệnh ngừng bắn dự kiến có hiệu lực đến 22 giờ 59 phút ngày 1/11. Giai đoạn chính của chiến dịch nhân đạo, bao gồm việc chuyển hàng cứu trợ và tổ chức sơ tán, được lên kế hoạch vào ngày 29/10.

Trước khi đưa người dân ra khỏi thành phố, các bên cần thiết lập điều kiện an toàn cho phương tiện dân sự di chuyển, trong đó có việc rà phá bom mìn. Bộ Tổng tham mưu các lực lượng vũ trang Ukraine kêu gọi không lan truyền những thông tin chưa được kiểm chứng về các tuyến đường, thời gian và địa điểm di chuyển cụ thể của dân thường cũng như các đoàn xe cứu trợ nhân đạo.

Oleshky đang trong tình trạng khủng hoảng nhân đạo

Oleshky nằm dưới sự chiếm đóng của Nga từ những ngày đầu của cuộc xâm lược toàn diện vào Ukraine hồi tháng 2/2022. Thành phố nằm ở bờ trái sông Dnipro, đối diện thành phố Kherson, và trên thực tế bị ngăn cách với các khu vực do Ukraine kiểm soát bởi chiến tuyến.

Theo ước tính của Nhà Trắng, trước khi chiến tranh toàn diện nổ ra, thành phố có khoảng 24.000 cư dân. Hiện nay, có thể vẫn còn từ 1.700 đến 2.000 người sinh sống tại đây, phần lớn là người cao tuổi. Trong số đó có khoảng 50 trẻ em. Kể từ năm 2022, thành phố chưa tiến hành thống kê dân số chính xác.

Tình hình nhân đạo tại Oleshky vẫn ở mức nghiêm trọng. Người dân thiếu lương thực, nước uống và thuốc men. Các dịch vụ thiết yếu gần như không còn được cung cấp đầy đủ. Những tuyến đường bị rải mìn, nguy cơ máy bay không người lái tấn công thường xuyên và các hoạt động chiến đấu khiến người dân rất khó tự mình rời khỏi thành phố.

Sau khi đập thủy điện Kakhovka bị phá hủy vào năm 2023, một phần lớn thành phố đã bị ngập lụt, khiến điều kiện sống của người dân càng trở nên khó khăn hơn.

Chính quyền Ukraine nhiều lần tìm cách tổ chức một hành lang nhân đạo để đưa dân thường ra khỏi khu vực nguy hiểm. Trước đây, quân đội Ukraine cũng từng sử dụng máy bay không người lái để chuyển lương thực và thuốc men cho người dân, do việc vận chuyển bằng đường bộ thông thường quá nguy hiểm.

Hiện vẫn chưa rõ có bao nhiêu người đồng ý sơ tán, bao nhiêu người muốn trở về các khu vực do Ukraine kiểm soát và khi nào việc trở về có thể diễn ra.

Thỏa thuận ngừng bắn lần này chỉ mang tính nhân đạo và giới hạn trong một khu vực cụ thể, không đồng nghĩa với việc Ukraine và Nga đạt được thỏa thuận ngừng bắn trên toàn chiến trường.

Nguồn tư liệu: Financial Times, Nhà Trắng, Văn phòng Thanh tra Nhân quyền Ukraine, Radio Svoboda và hromadske.

https://kurs.com.ua/novost/1485843-zmi-zhiteliv-oleshok-planujut-evakujuvati-cherez-krim-abo-rosiju