Ngày 8 tháng 9, tạp chí The Economist của Anh đăng bài báo có tựa đề "Các nhà lãnh đạo thế giới đang mất dần nỗi sợ chiến tranh hạt nhân". Bài báo là một lời cảnh báo: ấn phẩm này viết rằng, Mỹ, Trung Quốc và Nga không còn sợ sức mạnh hạt nhân của chính mình nữa, vì vậy thay vì kiểm soát vũ khí, thế giới nhận được hoặc là sự bác bỏ các thỏa thuận cũ hoặc là những lời đe dọa trắng trợn. Ví dụ nổi bật nhất là Nga: Tổng thống Nga Vladimir Putin thường xuyên rút "gậy hạt nhân" của mình khi tình hình trên mặt trận trở nên tồi tệ, và một số nghị sỹ Duma Quốc gia Nga thậm chí còn kêu gọi tấn công hạt nhân mà không cần tranh luận. Những điểm chính từ bài báo của tạp chí, dòng thời gian về những lời đe dọa mới nhất của Điện Kremlin, và các lập luận ủng hộ và phản đối việc liệu Putin có dám nhấn "nút đỏ" hay không đều có trong bài báo phân tích của GORDON.
* Thế giới đang gặp vấn đề.
Nỗi sợ chiến tranh hạt nhân từng kiềm chế các cường quốc thế giới khỏi những bước đi liều lĩnh. Nỗi sợ này đã giúp cứu thế giới trong Chiến tranh Lạnh, buộc các nhà lãnh đạo Mỹ và Liên Xô phải tìm kiếm những cách thức hợp lý để quản lý kho vũ khí hạt nhân mà sức mạnh của chúng "vượt quá giới hạn của lẽ thường". Đây là lời mở đầu của bài báo trên tạp chí The Economist. Giờ đây, như các nhà báo viết, tình hình đã thay đổi. Lãnh đạo của ba quốc gia sở hữu kho vũ khí hạt nhân mạnh nhất thế giới — Putin, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình — dường như thờ ơ với những rủi ro.
Thế giới đang đối mặt với một vấn đề toàn cầu: Mỹ, Trung Quốc và Nga quyết tâm mở rộng hoặc hiện đại hóa kho vũ khí hạt nhân của mình và không muốn tham gia đàm phán kiểm soát vũ khí hoặc để các hiệp ước hiện có hết hiệu lực.
Trump từ lâu đã mô tả chiến tranh hạt nhân là một thảm họa, nhưng tin rằng, nhân loại sẽ không dùng đến nó. Rất lâu trước khi bước vào sự nghiệp chính trị, vào năm 1990, ông đã nói với tạp chí Playboy rằng, tin vào việc sử dụng vũ khí hạt nhân là vô ích, bởi vì "ai cũng biết nó sẽ tàn phá như thế nào". Nhưng giờ đây, với tư cách là Tổng tư lệnh Quân đội Mỹ, ông không coi trọng vấn đề này, ấn phẩm này viết. Mỹ từ lâu đã nỗ lực ngăn chặn các quốc gia mới gia nhập "câu lạc bộ hạt nhân", nhưng ngay cả trước nhiệm kỳ Tổng thống của Trump, họ đã làm ngơ trước việc các nước láng giềng của Trung Quốc — Ấn Độ và Pakistan — cũng như Israel, một đồng minh của Washington, sở hữu vũ khí hạt nhân. Ấn phẩm này cho rằng, động cơ của Mỹ xuất phát từ những cân nhắc về chính trị thực dụng - một chính sách dựa trên hoàn cảnh thực tế hơn là các nguyên tắc đạo đức hay hệ tư tưởng.
Trong cuộc tranh cử Tổng thống năm 2016, Trump từng tuyên bố rằng, Nhật Bản có thể sẽ tốt hơn nếu sở hữu vũ khí hạt nhân để răn đe Triều Tiên hơn là dựa vào viện trợ của Mỹ. Giờ đây, ông ta đang cố gắng bán công nghệ hạt nhân cho các đối tác như Ả Rập Xê Út và Hàn Quốc với ít hạn chế và biện pháp bảo đảm hơn so với các thỏa thuận trước đây, theo ghi nhận của ấn phẩm này.
Dưới thời Tập Cận Bình, Trung Quốc phản đối chiến tranh hạt nhân. Nhà lãnh đạo Trung Quốc không cùng quan điểm với Mao Trạch Đông, người được cho là đã hoan nghênh cuộc xung đột hạt nhân năm 1957, tuyên bố rằng, vũ khí hạt nhân, mặc dù sẽ tiêu diệt một nửa dân số thế giới, nhưng cũng sẽ tiêu diệt chủ nghĩa đế quốc, và "toàn thế giới sẽ trở thành xã hội chủ nghĩa".
Trung Quốc của Tập Cận Bình đang nỗ lực trở nên hùng mạnh đến mức vào giữa thế kỷ 21, không quốc gia nào có thể hoặc dám thách thức nước này. Các báo cáo truyền thông cho thấy một cuộc chiến tranh thế giới chỉ cản trở sự trỗi dậy đó. Đồng thời, Bắc Kinh bác bỏ lời kêu gọi của Washington tham gia đàm phán kiểm soát vũ khí hạt nhân ba bên với Nga.
"Mặc dù Trung Quốc có thể không tán thành việc Triều Tiên sở hữu đầu đạn hạt nhân và tên lửa, hay nỗ lực chế tạo bom hạt nhân của Iran, nhưng dường như nước này ít có ý định ủng hộ hoặc thực thi các lệnh trừng phạt quốc tế nhằm kiềm chế tham vọng hạt nhân của các quốc gia này hơn so với 10 năm trước. Trung Quốc cũng không nhượng bộ trước yêu cầu của Mỹ về việc sử dụng sức mạnh kinh tế song phương để gây áp lực lên họ. Xét đến việc Triều Tiên đã sở hữu vũ khí hạt nhân và giới cầm quyền Iran lo sợ cho sự tồn vong của chính mình, việc thay đổi tính toán của các quốc gia này sẽ đòi hỏi những biện pháp đe dọa đến an ninh của chế độ họ. Trung Quốc sẽ không gây áp lực như vậy, vì nước này ghê tởm các chiến dịch thay đổi chế độ do Mỹ dẫn đầu hơn là lo sợ các quốc gia phụ thuộc bất trị sở hữu vũ khí hạt nhân," ấn phẩm này nhận định.
Vào tháng 10 năm 2022, người tiền nhiệm của Trump, Joe Biden, đã cảnh báo về nguy cơ sử dụng vũ khí hạt nhân cao nhất kể từ cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba. Vài tuần trước đó, Putin đã tuyên bố sẵn sàng sử dụng vũ khí hạt nhân nếu toàn vẹn lãnh thổ của Nga bị đe dọa. Nhà Trắng giải thích vào thời điểm đó rằng, Tổng thống Mỹ đang đáp trả những luận điệu và lời đe dọa của Putin đối với Ukraina và rằng, đánh giá này không dựa trên bất kỳ thông tin tình báo mới nào.
Họ tuyên bố rằng, Biden chỉ đơn giản là thể hiện thái độ của Mỹ. Mãi đến hai năm sau, sự thật mới được phơi bày: vào mùa thu năm 2022, Mỹ đánh giá nguy cơ Nga tấn công hạt nhân vào Ukraina ở mức 50%. Đây là một ước tính rất cao, con số này đã tăng lên từ mức 5-10% trước đó.
Theo nhà báo Bob Woodward của CNN, các báo cáo tình báo của Mỹ vào thời điểm đó chỉ ra rằng, Putin lo ngại về tổn thất trên chiến trường ở Ukraina đến mức ông ta đã cân nhắc việc sử dụng vũ khí hạt nhân chiến thuật.
Chính dựa trên các báo cáo tình báo mà Nhà Trắng khi đó đã đánh giá xác suất xảy ra một cuộc tấn công hạt nhân ở mức 50%, như Woodward đã viết trong cuốn sách "Chiến tranh" của mình. Theo nguồn tin này, ông Biden sau đó đã chỉ thị Cố vấn an ninh quốc gia của mình, Jake Sullivan, liên lạc với người Nga "qua mọi kênh". "Hãy nói với họ những gì chúng ta sẽ làm để đáp trả", - Tổng thống Biden được cho là đã nói như vậy.
Đây không phải là lần cuối cùng Putin sử dụng "vũ khí hạt nhân" trong một cuộc chiến tranh toàn diện. Ông ta thường làm vậy khi tình hình trên chiến trường rơi vào bế tắc và quân đội Nga không thể tiến lên. Tờ The Economist lưu ý rằng, ông ta công khai đe dọa thế giới bằng vũ khí hạt nhân. Theo các nhà báo, ông ta làm điều này "để đe dọa và đòi hỏi nhà nước mafia đang phá sản của mình phải được đối xử như thể nó vẫn còn là một siêu cường".
Một trong những ví dụ gần đây nhất là báo cáo của Bloomberg dẫn lời các nguồn tin giấu tên thân cận với Điện Kremlin. Ngày 26 tháng 8, hãng tin này đưa tin rằng, với việc các cuộc đàm phán chấm dứt chiến tranh bị đình trệ, Putin đang chuẩn bị leo thang các cuộc không kích vào Ukraina và có thể sử dụng vũ khí hạt nhân chiến thuật như một "biện pháp cuối cùng". Mặc dù chưa có dấu hiệu nào cho thấy Nga đang chuẩn bị cho động thái như vậy, nhưng tiếng nói của những người theo chủ nghĩa diều hâu ở Moskva ủng hộ động thái này ngày càng lớn hơn, hãng truyền thông này cho biết thêm.
Ví dụ, ngày 30 tháng 8, nghị sỹ Duma Quốc gia kiêm lãnh đạo đảng "Rodina" Alexei Zhuravlev đã trực tiếp kêu gọi tấn công hạt nhân vào Ukraina để buộc nước này đầu hàng.
"Chúng ta phải tấn công theo cách mà kẻ thù hiểu rằng chúng sẽ phải đầu hàng. Đang có những cuộc thảo luận: liệu chúng ta có thể sử dụng vũ khí hạt nhân chiến thuật không? Chúng ta không thể? Nghe này, một cuộc thảo luận như vậy thậm chí không nên tồn tại! Nếu cần thiết, chúng ta buộc phải sử dụng chúng... Nếu chúng ta phải tấn công, chúng ta sẽ tấn công. Và điều đó không phải là vấn đề để bàn luận," - ông ta tuyên bố.
Những lời lẽ của Moskva cuối cùng đã dẫn đến sự xuất hiện trong giới chính trị gia phương Tây quan điểm rằng, Ukraina không nên "hoàn toàn thắng" hay đánh đuổi Nga khỏi lãnh thổ của mình. "Vì Moskva sở hữu vũ khí hạt nhân, theo lập luận này, việc thua cuộc chiến không chỉ là điều không thể mà còn là điều không mong muốn. Để tránh một thất bại nhục nhã, Nga có thể mạo hiểm với thảm họa tận thế và sử dụng vũ khí hạt nhân của mình, và tất nhiên, lãnh thổ và chủ quyền của Ukraina không đáng để đánh đổi điều đó," - nhà khoa học chính trị người Đức Andreas Umland đã mô tả quan điểm này trong một bài báo trên tạp chí Foreign Policy.
Ông lập luận rằng, những người ủng hộ quan điểm này đã sai lầm, dẫn chứng một số ví dụ về các cường quốc hạt nhân thua cuộc chiến mà không sử dụng vũ khí chiến lược.
Vào những năm 1960, Pháp đã thua trong cuộc chiến tranh thuộc địa tàn khốc ở Algeria, sau đó Hoa Kỳ thua ở Việt Nam, và Liên Xô thua ở Afghanistan.
“Trong mỗi trường hợp, đó đều là một thất bại nhục nhã mà không siêu cường nào cố gắng ngăn chặn bằng cách leo thang hạt nhân. Trung Quốc cũng thua trong Chiến tranh Việt Nam, cuộc chiến mà họ không muốn leo thang, cũng như Mỹ và Liên Xô. Mỗi lần, cường quốc hạt nhân đều phải chịu thất bại thảm hại dưới tay một đối phương nhỏ hơn nhiều, không có vũ khí hạt nhân và đã không nhấn nút đỏ,” - Umland nhấn mạnh.
Chuyên gia này viết rằng, ngay cả khi bị dồn vào đường cùng, Putin cũng khó có khả năng sử dụng vũ khí hạt nhân. Ông tiến hành phân tích hợp lý các sự kiện lịch sử và dựa trên đó để đánh giá. Tuy nhiên, Putin đã nhiều lần chứng minh sự phi lý của mình, và, như Tổng thống Ukraina Volodymyr Zelensky đã nói, "không ai biết điều gì đang diễn ra trong đầu ông ta".
Ngày nay, những người đứng đầu Mỹ, Trung Quốc và Nga không phải là không có nỗi sợ hãi, tờ The Economist viết. “Nhưng quá thường xuyên, mối quan tâm của họ là ích kỷ và tập trung vào các vấn đề trong nước. Cứu thế giới? Hãy để người khác lo lắng về điều đó,” ấn phẩm này nhận xét. “Họ đã ngừng lo lắng và học cách yêu thích bom nguyên tử".
BTV "NGƯỜI VIỆT KYIV" biên dịch
|
.jpg)
 (1).gif)
