Bài viết: Jan-Frederik Wendt

Theo chuyên gia kinh tế quân sự nổi tiếng Marcus Keupp, Nga hiện đã rơi vào một cuộc khủng hoảng ngân hàng. Đối với Tổng thống Vladimir Putin, cuộc khủng hoảng này có thể dẫn tới những hậu quả nghiêm trọng.

Moscow – Trong vài tuần qua, ngày càng có nhiều chuyên gia cảnh báo Nga đang đứng trước nguy cơ khủng hoảng ngân hàng. Tuy nhiên, chuyên gia kinh tế quân sự Dr. Marcus Keupp cho biết ông đã nhận thấy những dấu hiệu của cuộc khủng hoảng này từ năm 2025.

Trong cuộc phỏng vấn với Münchner Merkur thuộc Ippen.Media, ông Keupp phân tích những nguyên nhân dẫn tới khủng hoảng cũng như những hậu quả mà nó có thể gây ra đối với nền kinh tế Nga và Tổng thống Vladimir Putin.

Khủng hoảng ngân hàng ở Nga: Hậu quả có thể rất nghiêm trọng

Thưa ông Keupp, trong cuốn sách “Spurwechsel”, ông đã cảnh báo từ năm 2025 rằng Nga đang đứng trước một cuộc khủng hoảng ngân hàng. Ông đánh giá tình hình hiện nay như thế nào?

Cuộc khủng hoảng ngân hàng đã xảy ra rồi. Vì vậy, câu hỏi không còn là: “Nga có đang đối mặt với khủng hoảng ngân hàng hay không?”, mà là: “Nga còn có thể che giấu cuộc khủng hoảng này được bao lâu nữa?”

Cuộc khủng hoảng bắt nguồn từ cả những yếu tố của nền kinh tế thực lẫn các yếu tố tiền tệ.

Cụ thể là những yếu tố nào?

Về mặt kinh tế thực, Nga đã hoàn toàn chuyển đổi sang một nền kinh tế thời chiến.

Trong một nền kinh tế bình thường, nhà nước vận hành dựa trên các doanh nghiệp tạo ra lợi nhuận, lãi suất được hình thành theo thị trường và nguồn thu thuế cao. Nhưng mô hình đó hiện không còn vận hành như trước.

Giờ đây, nhà nước kiểm soát gần như toàn bộ nền kinh tế Nga. Trong khi đó, khu vực kinh tế thực tiếp tục xấu đi.

Các doanh nghiệp đang chịu sức ép từ lãi suất cao, bởi ngân hàng trung ương phải duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt để kiềm chế lạm phát. Người tiêu dùng cũng ngày càng khó tiếp cận các khoản vay.

Theo ước tính, khoảng 15% tổng số khoản vay hiện nay là nợ xấu, tức là không còn khả năng thu hồi. Điều này tạo ra một gánh nặng rất lớn đối với bảng cân đối tài chính của các ngân hàng.

Nhưng hệ thống ngân hàng Nga không giống hệ thống ngân hàng phương Tây. Liệu nhà nước và các nhà tài phiệt có khả năng bảo vệ các ngân hàng tốt hơn trước khủng hoảng hay không?

Trước hết, hệ thống ngân hàng Nga rất khó để người bên ngoài có thể hiểu đầy đủ. Tuy nhiên, một điều gần như chắc chắn là nhà nước đang gián tiếp duy trì hoạt động của các ngân hàng.

Điều đó có nghĩa Nga đã bước vào một hình thức nhà nước tài trợ thông qua tiền tệ, điều thường thấy trong một nền kinh tế độc tài thời chiến.

Tất nhiên, các quan chức Nga sẽ không bao giờ thừa nhận điều này. Nhưng tôi đã mô tả vấn đề đó trong cuốn sách Spurwechsel của mình.

Điều này gây ra những hậu quả gì đối với hệ thống ngân hàng?

Trong nhiều năm qua, Nga đã cung cấp các khoản vay được nhà nước trợ cấp, chẳng hạn cho các khu vực để xây dựng cơ sở hạ tầng. Người dân cũng được hưởng các khoản vay ưu đãi để mua nhà và bất động sản.

Tất cả những khoản vay đó hiện nằm trên bảng cân đối tài chính của các ngân hàng. Nhưng một bộ phận những người lẽ ra phải trả các khoản vay này giờ đã không còn nữa.

Một số đã bị huy động vào quân đội, số khác đã thiệt mạng trong chiến tranh.

Điều này tạo ra một rủi ro tín dụng khổng lồ cho hệ thống ngân hàng. Nhưng đó vẫn chưa phải là tất cả.

Còn vấn đề gì nữa?

Các ngân hàng đang bị sử dụng như công cụ để tài trợ cho chiến tranh. Đây là lúc chúng ta chuyển từ nền kinh tế thực sang vấn đề tài trợ tiền tệ của nhà nước.

Nhà nước phát hành trái phiếu chính phủ để bù đắp thâm hụt ngân sách. Và ai mua những trái phiếu đó?

Chính là các ngân hàng nằm dưới sự kiểm soát của nhà nước.

Đây là một hình thức lạm phát và tài trợ cho nhà nước bằng tiền tệ được che giấu.

Nhà nước có thể duy trì cơ chế này trong một thời gian. Nhưng đến một lúc nào đó, không thể tiếp tục che giấu lạm phát. Khi lạm phát bắt đầu tác động trực tiếp tới đời sống người dân, chẳng hạn thông qua giá lương thực, Nga sẽ phải đối mặt với một vấn đề rất lớn trong xã hội.

Điều gì đang khiến tình hình của các ngân hàng hiện nay càng trở nên nghiêm trọng hơn?

Đó là sự kết hợp của hai gánh nặng.

Một mặt, nhà nước buộc các ngân hàng phải mua trái phiếu chính phủ. Mặt khác, các ngân hàng phải gánh những khoản nợ ngày càng lớn trên bảng cân đối tài chính.

Nói cách khác, đó là sự cộng hưởng của nợ xấu, quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế thời chiến và những gánh nặng từ khu vực tư nhân.

Chỉ riêng những yếu tố đó đã đủ tạo thành một công thức dẫn tới thảm họa.

Nhưng còn một vấn đề khác: các ngân hàng cũng đang được sử dụng gián tiếp như công cụ tài trợ cho ngành công nghiệp quốc phòng.

Cụ thể như thế nào?

Tập đoàn quốc phòng nhà nước Nga Rostec là một tập đoàn khổng lồ với hàng nghìn doanh nghiệp thành viên.

Nhiều doanh nghiệp trong số đó vốn đã không có lãi ngay cả trong điều kiện bình thường. Giờ đây, họ phải đột ngột tăng mạnh sản lượng vũ khí trong khi Nga lại thiếu lao động có tay nghề do rất nhiều người đang tham chiến.

Vì vậy, nhà nước Nga buộc các ngân hàng cấp các khoản vay ưu đãi cho những doanh nghiệp gần như phá sản này, để họ có thể tiếp tục sản xuất.

Đó lại là một ví dụ điển hình về cách thức vận hành của nước Nga dưới thời Putin.

Các nhà tài phiệt có thể giúp Putin đối phó với khủng hoảng ngân hàng?

Ông đánh giá vấn đề này thế nào?

Putin là một nhà lãnh đạo giỏi về chiến thuật nhưng rất yếu về chiến lược.

Mỗi khi ông đưa ra một biện pháp ngắn hạn giúp mang lại lợi thế trong khoảng 3-4 tháng, ông lại đồng thời tạo ra một vấn đề lớn cho chính mình. Và đến khoảng hai năm sau, vấn đề đó có thể bùng phát và quay lại gây hậu quả nghiêm trọng.

Chúng ta đã chứng kiến điều này nhiều lần trong suốt cuộc chiến.

Hệ thống sẽ không sụp đổ ngay ngày mai. Nhưng nó sẽ từ từ phân rã, cho đến khi sự ổn định bị phá vỡ và toàn bộ hệ thống cuối cùng sụp đổ.

Nhưng liệu các nhà tài phiệt có thể dùng tiền của mình để hỗ trợ các ngân hàng hay không?

Cần nhớ rằng ở Nga quyền sở hữu tài sản không được bảo đảm như trong một nền kinh tế pháp quyền.

Bạn chỉ có thể trở thành một nhà tài phiệt khi có sự hợp tác với giới tinh hoa chính trị.

Vì vậy, Putin có thể buộc các nhà tài phiệt phải làm những việc trái với ý muốn của họ – những điều mà trong một nền kinh tế tự do sẽ không ai tự nguyện làm.

Hãy thử hỏi một tỷ phú châu Âu xem ông ta có muốn dùng tài sản của mình để cứu một ngân hàng gần như phá sản hay không. Tất nhiên là ông ta sẽ không muốn.

Nhưng nếu bạn từ chối làm điều đó ở Nga, bạn có thể bị đẩy ra khỏi cửa sổ hoặc bị đầu độc bằng một tách trà.

Ngoài ra, do các lệnh trừng phạt của phương Tây, các nhà tài phiệt Nga ngày càng khó tìm được những nơi để đầu tư tiền một cách sinh lời, chẳng hạn ở Ấn Độ hay Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất.

Vì vậy, họ có thể tự nhủ:

“Vậy thì tôi sẽ thể hiện mình là một nhà ái quốc Nga vĩ đại và dùng một phần vốn của mình để cố gắng bảo vệ các ngân hàng.”

Nhưng chắc chắn các nhà tài phiệt không hề vui vẻ với điều đó. Họ sẽ không bao giờ tự nguyện làm như vậy.

Khủng hoảng ngân hàng có thể leo thang đến mức nào?

Nhưng cuộc khủng hoảng ngân hàng hiện nay có thể leo thang đến mức nào để không ai – ngoại trừ có thể là giới lãnh đạo Nga – còn có thể tuyên bố rằng Nga không hề có khủng hoảng?

Khi đó, trước tiên ngân hàng trung ương sẽ tìm cách hỗ trợ các ngân hàng.

Nhưng cách duy nhất để làm điều này là bơm ra một lượng tiền mới không giới hạn.

Đó sẽ là bước khởi đầu của một chính sách lạm phát quy mô lớn.

Khi đó, rất có thể chính phủ cũng không còn khả năng ngăn lạm phát lan trực tiếp vào đời sống của người dân.

Điều đó đồng nghĩa với việc các vùng miền của Nga sẽ phải đối mặt với những vấn đề rất lớn.

Cần nhớ rằng Putin từng trở nên nổi tiếng trong những năm 1990 vì ông đã chấm dứt được thời kỳ lạm phát cao và hỗn loạn dưới thời Tổng thống Boris Yeltsin.

Đây vẫn là một chấn thương mang tính quốc gia đối với người Nga.

Trong những năm 1990, người Nga đã hai lần mất toàn bộ tiền tiết kiệm của mình: năm 1992, khi nền kinh tế Liên Xô sụp đổ, và năm 1998, trong cuộc khủng hoảng tài chính Nga.

Ký ức đau đớn đó đến nay vẫn còn rất sâu sắc trong xã hội Nga.

Putin đã kiểm soát được những vấn đề này trong bối cảnh giá dầu tăng mạnh. Vì vậy, thành công đó thực tế không hoàn toàn là công lao của ông.

Nhưng nếu Nga một lần nữa rơi vào tình trạng tương tự – chẳng hạn, bơ hiện nay đã trở thành một mặt hàng xa xỉ đối với nhiều người – thì có lẽ sẽ không xảy ra một cuộc cách mạng.

Tuy nhiên, người dân có thể ngày càng trở nên thụ động và rút lại sự ủng hộ dành cho Putin.

Và đối với một nhà lãnh đạo Nga, không có gì nguy hiểm hơn điều đó.

Hậu quả có thể là gì?

Người dân tại các vùng miền của Nga có thể bắt đầu đặt câu hỏi:

“Việc là một phần của nước Nga mang lại cho chúng ta điều gì? Liệu chúng ta có khá hơn nếu bằng cách nào đó trở thành một phần của Trung Quốc hay không?”

Nếu điều đó xảy ra, cuộc khủng hoảng ngân hàng sẽ không còn đơn thuần là vấn đề kinh tế.

Nó sẽ trở thành một cuộc khủng hoảng mang tính sống còn đối với Putin và nước Nga.

(Phỏng vấn: Jan-Frederik Wendt)

„Das System zersetzt sich“: Experte sieht Bankenkrise in Russland – für Putin ist „nichts gefährlicher“