Tác giả Jo Angerer

Dù không xuất hiện ồn ào trên truyền thông hay mạng xã hội, một làn sóng mệt mỏi chiến tranh đang lặng lẽ lan rộng trong xã hội Nga sau hơn ba năm xung đột tại Ukraine. Nỗi lo cuộc sống bị đảo lộn, sự bất mãn trước các đợt tấn công bằng máy bay không người lái và tình trạng suy kiệt tâm lý đang đẩy người dân Nga vào tâm thế muốn “trở lại bình thường”, theo các khảo sát mới được công bố.

Sợ hãi khiến người Nga im lặng, nhưng thảo luận vẫn diễn ra trong bóng tối

Theo bài phân tích của Jo Angerer, người dân Nga vẫn thảo luận về cuộc chiến – nhưng chủ yếu sau cánh cửa đóng kín, trong gia đình hoặc giữa bạn bè thân thiết. Việc chia sẻ quan điểm công khai gần như chỉ diễn ra ở nhóm ủng hộ chiến tranh.

Luật trừng phạt “lan truyền tin giả về quân đội” khiến nhiều người ngại nói, ngại bày tỏ. Bởi vậy, không khí xã hội bề ngoài vẫn bình lặng, nhưng bên dưới lại chứa nhiều lo lắng và bất mãn.

Cuộc sống thường nhật bị xáo trộn bởi drone Ukraine

Những đợt tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine – dù phần lớn bị bắn hạ – đã trở thành chuyện quen thuộc ở nhiều khu vực của Nga. Người dân không phải chịu mức độ tàn phá như tại Ukraine, nhưng đời sống lại liên tục bị gián đoạn:

• sân bay bị đóng cửa nhiều lần

• Internet di động bị ngắt

• điện thoại của du khách, người dân phải kích hoạt thủ công khi vào Nga (để ngăn drone dùng SIM)

Điều này khiến cuộc sống vốn bình lặng của nhiều vùng bị đảo lộn, góp phần nuôi dưỡng tâm lý mệt mỏi.

60% người Nga bị trầm cảm hoặc lo âu

Theo nghiên cứu của công ty KOMKON, hơn 60% người dân Nga đang chịu các triệu chứng trầm cảm hoặc lo âu liên quan đến chiến sự – con số “sẽ tiếp tục tăng”.
Một nghiên cứu khác của Viện Hàn lâm Khoa học Nga cũng cho thấy:

• Chỉ 9% người dân “không lo lắng” về chiến tranh.

• 62% nói rằng họ “rất lo ngại”.

Đáng chú ý, phụ nữ và người trẻ tỏ ra bi quan hơn:

• gần 50% phụ nữ thấy đất nước “đi sai hướng”,

• 67% thanh niên dưới 24 tuổi không tin mọi thứ đang ổn.

Trong khi đó, nam giới lớn tuổi – nhóm thường hưởng lợi từ hệ thống hiện tại – lại tin rằng Nga đang đi đúng hướng.

Hai phần ba dân Nga muốn nối lại đàm phán hòa bình

Một khảo sát của Viện Levada cho thấy: 66% người Nga tin rằng nên bắt đầu đàm phán hòa bình với Ukraine.

Điều này phản ánh sự khác biệt rõ rệt giữa nguyện vọng của người dân và mục tiêu chính trị của điện Kremlin.

Nga không từ bỏ các mục tiêu chiến tranh chủ chốt

Mặc dù áp lực xã hội gia tăng, giới lãnh đạo Nga không có dấu hiệu thay đổi lập trường. Theo các chuyên gia, các yêu cầu sau đây vẫn được xem là “không thể thương lượng”:

• hạn chế quy mô quân đội Ukraine

• Ukraine từ bỏ kế hoạch gia nhập NATO

• Nga kiểm soát các vùng lãnh thổ đã chiếm, đặc biệt ở Donbass

Cựu nhà ngoại giao Alexander Baunov nhận định:
Putin đang đặt ra một “lựa chọn cứng rắn” cho Ukraine và phương Tây:
hoặc để Nga đạt mục tiêu bằng quân sự, hoặc chấp nhận đàm phán trên cơ sở những mục tiêu đó để giảm thương vong.

 Nga đang bước vào giai đoạn nhạy cảm

1. Tâm lý xã hội bất ổn có thể ảnh hưởng tới nội bộ chính trị Nga

Làn sóng mệt mỏi chiến tranh, dù chưa bùng nổ, vẫn là chỉ dấu quan trọng cho thấy xã hội Nga đã chịu áp lực quá lớn. Trong nhiều trường hợp, những biến động tâm lý có thể kéo theo thay đổi chính trị:

• giảm niềm tin vào chính quyền

• gia tăng căng thẳng giữa các nhóm ủng hộ và phản đối chiến tranh

• nguy cơ hình thành các phong trào phản chiến ngầm

Đặc biệt, nhóm trẻ – lực lượng lao động tương lai – lại là nhóm bi quan nhất.

2. Xung đột kéo dài khiến kinh tế Nga ngày càng kiệt quệ

Dù chính phủ Nga tuyên bố “ổn định”, các biện pháp trừng phạt quốc tế và chi phí quốc phòng khổng lồ đang tạo gánh nặng lớn:

• ngân sách quốc phòng chiếm tỉ lệ kỷ lục

• dự trữ ngoại tệ bị phong tỏa

• phụ thuộc vào xuất khẩu năng lượng sang Trung Quốc và Ấn Độ

• nguy cơ suy thoái kéo dài

Điều này góp phần khiến người dân càng mong chiến sự kết thúc.

3. Xã hội Nga muốn hòa bình, nhưng lãnh đạo Nga không muốn nhượng bộ

Điện Kremlin vẫn giữ mục tiêu chính trị – quân sự tối đa, coi đó là điều kiện để Nga khẳng định sức mạnh địa chính trị và “không bị NATO bao vây”.

Do đó, dù dân chúng mong hòa bình, quyết định thực tế vẫn nằm trong tay giới lãnh đạo.

4. Chiến tranh Ukraine có thể bước vào giai đoạn thương lượng cưỡng ép

Cả Nga, Ukraine và phương Tây đều đang chịu áp lực:

• Ukraine thiếu đạn dược và nhân lực

• Nga chịu áp lực xã hội – kinh tế

• Mỹ và châu Âu đối mặt chia rẽ chính trị nội bộ

Trong bối cảnh này, nhiều chuyên gia tin rằng năm tới có thể xuất hiện “đàm phán bất đắc dĩ”, nơi cả hai bên đều không đạt được mục tiêu mong muốn nhưng buộc phải giảm căng thẳng.

The mood in Russia is changing quietly – war fatigue is growing