Xe tải "né" trạm cân, nguy cơ thất thoát tài nguyên

Theo quy định tại Nghị định 158/2016/NĐ-CP của Chính phủ (hiện tiếp tục được thể chế hóa và siết chặt trong Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành), các tổ chức, cá nhân khai thác khoáng sản có nghĩa vụ bắt buộc phải lắp đặt, duy trì vận hành trạm cân điện tử và hệ thống camera giám sát tại khu vực cửa mỏ. Đây là công cụ kỹ thuật then chốt để cơ quan quản lý nhà nước giám sát sản lượng khai thác thực tế, kiểm soát tải trọng phương tiện, xác định căn cứ tính thuế, phí bảo vệ môi trường và phòng ngừa hành vi khai thác vượt công suất cấp phép.

Việc lắp đặt trạm cân điện tử là yêu cầu bắt buộc. Ảnh: Thanh Nga.

Thế nhưng, khảo sát thực địa của phóng viên Báo Nông nghiệp và Môi trường tại Hà Tĩnh cho thấy tình trạng không chấp hành hoặc chấp hành mang tính đối phó của các mỏ khoáng sản diễn ra khá phổ biến.

Điển hình là mỏ đất sét làm gạch ngói và đất san lấp đồi Động Bụt (xã Hà Linh) được cấp phép cho Công ty TNHH Thuận Hoàng. Doanh nghiệp này được cấp Giấy phép khai thác khoáng sản năm 2015; đến tháng 11/2021, UBND tỉnh Hà Tĩnh ban hành Quyết định điều chỉnh giấy phép với trữ lượng khai thác còn lại hơn 762.000 m³ (trong đó đất sét làm gạch ngói cấp 121 là hơn 349.000 m³; đất san lấp cấp 122 là hơn 413.000 m³), thời hạn khai thác 22 năm.

Thế nhưng sau nhiều năm khai thác, mỏ đất của Công ty TNHH Thuận Hoàng chưa lắp đặt trạm cân điện tử tại vị trí cửa mỏ. Ảnh: Thanh Nga.

Tại thời điểm ghi nhận vào tháng 7/2026, sau nhiều năm đưa vào khai thác, mỏ đất đồi Động Bụt vẫn chưa lắp đặt trạm cân điện tử tại vị trí cửa mỏ. Trong khi đó, các phương tiện chở đất vẫn ra vào khu vực mỏ, khiến việc kiểm đếm, giám sát sản lượng khoáng sản thực tế được đưa ra khỏi mỏ gặp khó khăn, tiềm ẩn nguy cơ thất thoát tài nguyên và thất thu ngân sách nhà nước.

Trạm cân chỉ để... làm cảnh?

Sáng 22/7, chúng tôi có mặt tại mỏ đất san lấp Bắc Sơn 2, thôn Sơn Hà, xã Toàn Lưu, tỉnh Hà Tĩnh do Công ty TNHH Hoàng Tuấn Khanh khai thác. Tại đây, chúng tôi chứng kiến từng đoàn xe tải trọng lớn liên tục nối đuôi nhau rời mỏ.

Nhiều tài xế "né" thiết bị cân tại mỏ đất của Công ty TNHH Hoàng Tuấn Khanh, xã Toàn Lưu. Ảnh: Thanh Nga.

Điều đáng nói là ngay cạnh lối ra có bố trí trạm cân điện tử. Thế nhưng, thay vì đưa xe lên cân theo quy định, nhiều tài xế thản nhiên đánh lái sang tuyến đường bên cạnh để bỏ qua thiết bị này.

Chỉ trong khoảng 15 phút quan sát, có 4 xe tải chở đầy đất rời mỏ thì 3 xe không đi qua trạm cân. Những chiếc xe nặng trĩu đất san lấp cứ thế băng băng ra đường, cuốn theo từng cột bụi mịn phủ trắng mặt đường và khu dân cư lân cận.

 

Theo tìm hiểu, mỏ đất san lấp Bắc Sơn 2 được UBND tỉnh Hà Tĩnh cấp Giấy phép khai thác số 4030 ngày 10/12/2021 cho Công ty TNHH Hoàng Tuấn Khanh. Mỏ có diện tích hơn 2,99ha, công suất khai thác 135.000m³ nguyên khai mỗi năm, phục vụ nhu cầu đất san lấp cho dự án cao tốc Bắc - Nam và các công trình xây dựng trên địa bàn.

Xe tải trọng lớn chở đầy đất san lấp từ mỏ Công ty Hoàng Tuấn Khanh băng băng vượt trạm cân ra quốc lộ 8C, xã Toàn Lưu. Ảnh: Thanh Nga.

Đáng chú ý, đây không phải lần đầu doanh nghiệp này bị phát hiện có dấu hiệu vi phạm. Đầu năm 2024, Công ty TNHH Hoàng Tuấn Khanh từng bị cơ quan chức năng xử phạt vi phạm hành chính vì khai thác vượt công suất được cấp phép, với mức vượt 17% trong năm 2022 và tới 79% trong năm 2023.

Không chỉ tại Bắc Sơn 2, tình trạng "né" trạm cân cũng diễn ra tương tự tại mỏ đất san lấp Phú Lộc 3, xã Trường Lưu. Mỏ đất này được UBND tỉnh Hà Tĩnh cấp phép khai thác năm 2021 với diện tích khoảng 6 ha, trữ lượng hơn 1,5 triệu m3 và công suất ban đầu 100.000m3 nguyên khai mỗi năm. Đến tháng 5/2025, Công ty TNHH Xây dựng và Thương mại Hùng Thuận - chủ đầu tư mỏ, được điều chỉnh nâng công suất lên 245.000m3 nguyên khai mỗi năm.

Tình trạng "né" trạm cân xảy ra nhiều năm nay tại mỏ đất Phú Lộc 3 thuộc xã Trường Lưu. Ảnh: Thanh Nga.

Chiều 21/7, trong 30 phút quan sát, phóng viên ghi nhận ít nhất 3 xe tải vận chuyển không qua trạm cân điện tử cổng mỏ mà đi thẳng ra tuyến đường liên xã, trong khi bên trong khai trường gần 10 thiết bị máy múc và xe tải vẫn hoạt động liên tục.

Việc sản lượng khoáng sản nguyên khai không qua hệ thống đo đếm tự động tại cửa mỏ khiến cơ quan quản lý thiếu căn cứ thực tế để xác định việc chấp hành công suất khai thác và nghĩa vụ tài chính đối với tài nguyên quốc gia.

Câu hỏi đặt ra, cơ quan quản lý thiếu căn cứ để xác định sai phạm hay làm ngơ, buông lỏng quản lý cho doanh nghiệp làm càn, khai thác tài nguyên quốc gia một cách vô tội vạ như thế?

Trách nhiệm giám sát và ‘lỗ hổng’ kê khai nghĩa vụ tài chính

Chỉ trong khoảng 30 phút, ít nhất 3 xe tải trọng lớn chở đầy đất san lấp không đi qua trạm cân điện tử đặt ngay cổng mỏ đất Phú Lộc 3. Ảnh: Thanh Nga.

Thực tế thời gian qua tại Hà Tĩnh cho thấy, nhiều hành vi vi phạm về khai thác vượt công suất không được phát hiện kịp thời qua công tác thanh tra, kiểm tra định kỳ của cơ quan quản lý chuyên ngành hay chính quyền địa phương. Việc phát hiện vi phạm phần lớn dựa trên cơ sở đối soát số liệu kê khai thuế do cơ quan Thuế cung cấp. Trở ngại đặt ra là, công tác kiểm soát sản lượng hiện vẫn phụ thuộc nhiều vào sổ sách tự ghi chép của doanh nghiệp, bản đồ hiện trạng định kỳ và trạm cân. Trường hợp khoáng sản xuất bán không lập hóa đơn hoặc kê khai không đầy đủ, kết hợp với việc vô hiệu hóa trạm cân, sẽ tạo thành "lỗ hổng" lớn dẫn đến thất thu thuế và thất thoát tài nguyên.

Ông Nguyễn Xuân Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Trường Lưu trao đổi với Báo Nông nghiệp và Môi trường. Ảnh: Quốc Toản.

Trao đổi với Báo Nông nghiệp và Môi trường, ông Nguyễn Xuân Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Trường Lưu, tỉnh Hà Tĩnh cho biết, qua kiểm tra cơ sở ghi nhận một số trạm cân xảy ra sự cố kỹ thuật tạm thời trong quá trình vận hành. Đối với phản ánh phương tiện "né" trạm cân tại mỏ Phú Lộc 3, UBND xã sẽ làm việc với chủ giấy phép khai thác, yêu cầu phối hợp với các đơn vị vận tải bắt buộc 100% phương tiện phải thực hiện cân tải trọng theo đúng quy định pháp luật.

Trong khi đó, lãnh đạo UBND xã Hà Linh xác nhận mỏ đất của Công ty TNHH Thuận Hoàng không lắp đặt trạm cân tại khu vực khai thác. Theo báo cáo của doanh nghiệp với chính quyền địa phương, trạm cân được lắp đặt tại khu vực tiếp nhận đất san lấp.

Việc hàng loạt xe tải "né" trạm cân sẽ trở thành “lỗ hổng” trong giám sát sản lượng khai thác hàng năm tại các mỏ khoáng sản. Ảnh: Thanh Nga.

 

Quá trình làm việc tại nhiều UBND xã, phường có mỏ khoáng sản hoạt động, hầu hết các đơn vị cơ sở không lưu giữ đầy đủ hồ sơ quản lý mỏ như: Giấy phép khai thác khoáng sản, Báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM), Biên bản kiểm tra chuyên ngành… Đồng thời có tâm lý đùn đẩy trách nhiệm kiểm tra, giám sát cho cơ quan chuyên môn cấp tỉnh.

Tác giả: Thanh Nga - Quốc Toản

Nguồn tin: nongnghiepmoitruong.vn

Khoảng trống quản lý khai thác khoáng sản tại Hà Tĩnh: [Bài 2] Khai thác không theo thiết kế, nguy cơ mất an toàn

Mỏ đá ở Hà Tĩnh khai thác sai thiết kế từng bị xử phạt nhưng vẫn không thay đổi...

Hoạt động khai thác đá tại mỏ đá Hồng Sơn, phường Hoành Sơn có dấu hiệu mất an toàn mỏ, gây ô nhiễm môi trường. Ảnh: Thanh Nga.

Tại khu vực mỏ đất san lấp và đất làm gạch của Công ty Cổ phần Xây dựng và Thương mại Đức Toàn, thôn Khe Giao, xã Xuân Lộc, trên diện tích rộng 15ha, nhìn từ trên cao nhiều vị trí khai thác hình thành các mái taluy cao, dốc đứng, chạy liên tục hàng chục đến hàng trăm mét. Một số khu vực chưa thể hiện rõ các tầng khai thác theo dạng bậc thang; thay vào đó là những sườn dốc liền khối với góc nghiêng khá lớn, tiềm ẩn nguy cơ sạt lở trong mùa mưa lũ, mất an toàn trong quá trình khai thác.

Tương tự, khu vực mỏ đất san lấp của Công ty TNHH Xây dựng và Thương mại Vận tải An Bình (xã Toàn Lưu), từ bên ngoài, bằng mắt thường có thể dễ dàng quan sát nhiều vách đất dựng đứng cao hàng chục mét sau quá trình khai thác. Ngoài vị trí giữa khu vực mỏ được phân tầng bậc thang, hầu hết khu vực khai thác hai bên có địa hình bị khoét sâu, tạo thành các sườn dốc lớn, bên dưới những mái ta luy mỗi ngày có hàng chục chiếc máy múc, xe tải đang đào, vận chuyển đất hết công suất đến các công trường.

Lãnh đạo phòng Khoáng sản (Sở NN&MT) thông tin, năm 2024 mỏ đá của Công ty CP Khai thác VLXD 568 từng bị xử phạt vi phạm hành chính 80 triệu đồng vì khai thác không đúng thiết kế.

 

Nhiều vị trí tại mỏ đất Công ty An Bình, xã Toàn Lưu có dấu hiệu khai thác không cắt tầng theo thiết kế. Ảnh: Thanh Nga.

Nguy hiểm hơn chính là mỏ đất của Công ty Thuận Hoàng (xã Hà Linh), tại thời điểm ghi nhận, khu vực này không bố trí trạm cân điện tử tại cổng mỏ. Nhìn từ trên cao phạm vi khai thác kéo dài hàng trăm mét, độ cao khoảng 50 – 60 mét song không được giật cấp theo dạng bậc thang, thay vào đó là các mái taluy gần như dựng đứng.

Một điểm đáng lưu ý là hoạt động khai thác tại mỏ đất này diễn ra gần hành lang tuyến đường dây truyền tải điện cao thế. Khoảng cách từ mép khai trường đến chân cột điện và tuyến đường dây dường như không lớn, nguy cơ ảnh hưởng đến ổn định nền móng cột điện, cũng như hành lang an toàn lưới điện.

Các mái taluy gần như dựng đứng, không cắt tầng tại mỏ đất Công ty Thuận Hoàng, xã Hà Linh. Ảnh: Quốc Toản.

Đối với mỏ đất san lấp của Công ty Hoàng Tuấn Khanh (xã Toàn Lưu), các vách đất khai thác hầu hết cũng không cắt tầng, với chiều cao khoảng 60 - 70m, chiều dài khoảng 70-80m.

Theo quy định, mọi hoạt động khai thác khoáng sản đều phải tuân thủ nghiêm thiết kế mỏ đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Việc khai thác phải được thực hiện theo đúng trình tự kỹ thuật, bảo đảm cắt tầng, tạo mái dốc an toàn, đúng phạm vi, cao trình và công suất được cấp phép, đồng thời đáp ứng các yêu cầu về bảo vệ môi trường và an toàn lao động.

Các vách đất khai thác hầu hết cũng không cắt tầng tại mỏ đất san lấp Công ty Hoàng Tuấn Khanh, xã Toàn Lưu. Ảnh: Thanh Nga.

Thế nhưng, khi phóng viên làm việc với chính quyền các xã Toàn Lưu và Hà Linh để tìm hiểu công tác quản lý nhà nước đối với các mỏ khoáng sản trên địa bàn, nhiều thông tin cơ bản lại không thể tiếp cận. Đại diện các địa phương cho biết, sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, hồ sơ liên quan đến các mỏ khoáng sản chưa được bàn giao đầy đủ nên chưa thể cung cấp các tài liệu như giấy phép khai thác, thiết kế mỏ, bản đồ mốc giới hay các hồ sơ phục vụ công tác quản lý.

Cung cấp hình ảnh ghi nhận tại hiện trường về hoạt động khai thác của mỏ đất do Công ty TNHH Hoàng Tuấn Khanh đang khai thác, cán bộ địa chính xã Toàn Lưu tỏ ra khá bất ngờ trước quy mô và hiện trạng khai trường thể hiện trong ảnh. Chính bản thân ông, ở góc độ chuyên môn nhìn thấy nguy cơ mất an toàn cao trong khai thác tại mỏ đất này là rất cao.

Năm 2024 mỏ đá của Công ty CP Khai thác VLXD 568 từng bị xử phạt vi phạm hành chính 80 triệu đồng vì khai thác không đúng thiết kế. Ảnh: Quốc Toản.

 

Theo giấy phép cấp tháng 6/2025, Công ty Cổ phần Xây dựng và Thương mại Đức Toàn được khai thác 360.000m³ đất san lấp và 140.000m³ đất làm gạch/năm. Đến tháng 5/2026, công suất được điều chỉnh lên hơn 1,6 triệu m³ đất san lấp/năm, gấp hơn 4,5 lần; đất làm gạch hơn 396.000m³/năm, gấp gần 3 lần. Mức tăng công suất khai thác được dự báo sẽ gây áp lực không nhỏ lên môi trường và hệ thống giao thông khu vực Khe Giao và các khu vực lân cận, nơi xe vận chuyển khoáng sản chạy qua.

Tác giả: Thanh Nga - Quốc Toản

Nguồn tin: nongnghiepmoitruong.vn

Khoảng trống khai thác quản lý khoáng sản tại Hà Tĩnh: [Bài 3] Gần 7 năm khai thác nhưng không có thủ tục thuê đất

Công ty cổ phần Cơ giới và Xây dựng 5-3 chưa hoàn tất thủ tục đất đai nhưng vẫn khai thác nhiều năm, rồi bất ngờ xin trả giấy phép vì… không hiệu quả.

 

Doanh nghiệp có giấy phép 7 năm nay và đi vào khai thác rầm rộ, khoan thủng bốc đi nửa quả đồi, bỗng dưng doanh nghiệp làm đơn xin trả giấy phép. Cơ quan chức năng trả lời tỉnh bơ: Không có quy định để xử lý!

Cũng theo cơ quan quản lý nhà nước, Doanh nghiệp chưa hoàn tất thủ tục thuê đất. Muốn làm thủ tục thuê đất phải có chủ trương đầu tư, nhưng hồ sơ xin chủ trương đầu tư nộp lên Sở Tài chính lại bị trả về, nên cứ loay hoay như vậy. Có điều kỳ lạ là thủ tục thuê đất chưa có, pháp lý chưa xong nhưng doanh nghiệp đã đào tan hoang cả quả đồi.

Chưa đủ thủ tục đã khai thác

Theo hồ sơ phóng viên có được, ngày 8/1/2019, Công ty cổ phần Cơ giới và Xây dựng 5-3 (viết tắt Công ty 5-3) được UBND tỉnh Hà Tĩnh cấp giấy phép khai thác khoáng sản số 3648/GP-UBND tại mỏ đất đồi Lâm Sơn, xã Bắc Sơn (nay thuộc xã Toàn Lưu). Diện tích khai thác 5,3ha; trữ lượng khoáng sản được phép đưa vào thiết kế khai thác hơn 784 nghìn m3; thời hạn khai thác 9 năm.

Mỏ đất san lấp của Công ty 5-3 khai thác trong nhiều năm nhưng không có thủ tục cho thuê đất. Ảnh: Thanh Nga.

Trước khi tiến hành khai thác, UBND tỉnh Hà Tĩnh yêu cầu doanh nghiệp phải nộp thiết kế mỏ được lập, thẩm định, phê duyệt theo đúng quy định của pháp luật cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền; báo cáo Sở Tài nguyên và Môi trường (nay là Sở NN&MT) để kiểm tra thực địa, xác định tọa độ, mặt bằng khai thác và cắm mốc giới phạm vi khu vực được phép khai thác; phải thực hiện thủ tục chuyển đổi mục đích sử dụng đất theo quy định.

Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, theo xác nhận của ông Nguyễn Anh Sơn, Trưởng phòng Khoáng sản (Sở NN&MT Hà Tĩnh), doanh nghiệp vẫn chưa được chấp thuận chủ trương đầu tư, chưa chuyển đổi mục đích sử dụng đất, chưa có quyết định cho thuê đất theo quy định.

Dù thủ tục pháp lý chưa xong nhưng nhiều năm qua Công ty 5-3 vẫn tổ chức khai thác đất bán ra thị trường.

Trước đó, năm 2022 huyện Thạch Hà (cũ) từng xử phạt vi phạm hành chính Công ty 5-3 vì khai thác khoáng sản khi chưa hoàn tất thủ tục pháp lý, thế nhưng sau khi nộp phạt, doanh nghiệp lại “ngựa quen đường cũ”, tiếp tục khai thác rầm rộ.

Vi phạm của doanh nghiệp này tồn tại giai dẳng năm này qua năm khác nhưng không được xử lý dứt điểm. Ảnh: Thanh Nga.

Khi được hỏi về việc tại sao Sở NN&MT không có biện pháp ngăn chặn hành vi tái diễn vi phạm (đình chỉ hoặc thu hồi giấy phép) của Công ty 5-3, ông Nguyễn Anh Sơn cho biết: “Vì không có quy định!”.

Đào bới nửa quả đồi đi bán, nhưng xin trả giấy phép vì “không hiệu quả”

Ngày 6/4/2026, Công ty Cổ phần Cơ giới và Xây dựng 5-3 có văn bản gửi UBND tỉnh, Sở NN&MT Hà Tĩnh đề nghị trả lại Giấy phép khai thác khoáng sản số 3648/GP-UBND ngày 8/11/2019. Lý do doanh nghiệp đưa ra là “điều kiện khai thác khó khăn, không đạt hiệu quả”.

Nghịch lý thay, thời điểm doanh nghiệp đề nghị trả lại giấy phép là lúc giấy phép đã có hiệu lực gần 7 năm. Trong khoảng thời gian này, Công ty 5-3 đã tổ chức khai thác rầm rộ tại khu vực mỏ. Hiện trạng ghi nhận cho thấy, khoảng nửa quả đồi đã được bóc mở, hình thành các khu vực khai thác rộng lớn; có dấu hiệu không cắt tầng theo thiết kế.

Tại buổi làm việc ngày 6/8, khi được hỏi vì sao Sở NN&MT chưa kiểm tra, thực hiện các thủ tục cần thiết sau khi Công ty 5-3 có đơn xin trả lại giấy phép khai thác, ông Sơn cho biết: "Sau khi xin trả giấy phép khai thác, doanh nghiệp lại xin rút đơn".

Hoạt động khai thác tại mỏ đất này có dấu hiệu vượt ranh giới cấp phép, nguy cơ gây thất thoát tài nguyên và thất thu ngân sách. Ảnh: Thanh Nga.

Vì sao một doanh nghiệp khai thác khoáng sản với nhiều dấu hiệu vi phạm kéo dài như vậy nhưng vẫn không bị áp dụng các biện pháp xử lý? Quá trình quản lý, kiểm tra, giám sát của cơ quan chuyên môn và chính quyền địa phương đã được thực hiện như thế nào, có tồn tại những khoảng trống hay sự thiếu quyết liệt trong thực thi pháp luật hay không?

Điều cần được làm rõ hiện nay là, từ thời điểm được cấp phép đến khi xin trả lại giấy phép, doanh nghiệp đã thực tế khai thác bao nhiêu khoáng sản; khối lượng khai thác được kiểm kê, đối chiếu với thiết kế mỏ và nội dung giấy phép bằng phương pháp nào; các nghĩa vụ về thuế, phí và các khoản tài chính liên quan được xác định trên cơ sở dữ liệu nào? Việc khai thác tại mỏ đất này có thất thoát tài nguyên và thất thu ngân sách hay không?

Tác giả: Quốc Toản - Thanh Nga

Nguồn tin: nongnghiepmoitruong.vn