Olena Abramovych

Việc Mykhailo Fedorov từ chức Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine đã tạo nên làn sóng phản ứng mạnh mẽ trên truyền thông phương Tây. Nhiều hãng tin và tờ báo lớn không chỉ đơn thuần đưa tin về sự thay đổi nhân sự mà còn coi đây là một quyết định khiến các đồng minh của Ukraine bất ngờ, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ làm mất đi những lợi thế mà Kiev đã giành được trên chiến trường trong những tháng gần đây.

Đài Radio Svoboda đã phân tích 20 bài viết của các cơ quan truyền thông quốc tế. Nhiều tờ báo đăng liên tiếp hai bài: một bài phân tích về bản thân Fedorov cùng những thành tựu của ông, và một bài phản ánh các cuộc biểu tình tại Kiev cùng nhiều thành phố khác yêu cầu hủy bỏ quyết định bất ngờ sa thải vị bộ trưởng được xem là "được lòng dân nhất".

Đáng chú ý, việc Yulia Svyrydenko được bổ nhiệm làm Thủ tướng Ukraine lại không thu hút sự quan tâm bằng việc Bộ trưởng Quốc phòng bị miễn nhiệm. Hãng thông tấn Đức dpa giật tít:

"Việc Ukraine có tân Thủ tướng bị lu mờ bởi vụ bê bối xung quanh Bộ trưởng Quốc phòng."

Ấn bản châu Âu của Politico cũng tập trung vào Fedorov với tiêu đề:

"Zelensky loại nhà cải cách Fedorov khỏi cương vị Bộ trưởng Quốc phòng trong đợt cải tổ nội các."

The New York Times gọi ông là:

"Gương mặt trẻ của chương trình máy bay không người lái thành công của Ukraine."

Trong khi đó:

• Le Monde (Pháp): "Việc sa thải Bộ trưởng Quốc phòng được yêu mến đã làm bùng phát các cuộc biểu tình."
• The Telegraph (Anh): "Quyết định miễn nhiệm khiến người Ukraine quay sang phản đối Zelensky."

Đánh giá về thành tích của Fedorov

The Washington Post gọi Fedorov là:

"Bộ trưởng Quốc phòng được yêu mến và là một trong những kiến trúc sư của chương trình máy bay không người lái Ukraine."

Theo bài báo, mặc dù mới đảm nhiệm chức vụ Bộ trưởng Quốc phòng khoảng nửa năm, nhưng nhiều nhà quan sát coi Fedorov là Bộ trưởng Quốc phòng hiệu quả nhất trong bốn người từng giữ cương vị này kể từ khi chiến tranh toàn diện bùng nổ năm 2022.

Các bài báo nhấn mạnh rằng Fedorov đã:

• thúc đẩy những cải cách rất cần thiết;
• đưa công nghệ hiện đại vào quân đội;
• là một trong những người xây dựng chương trình UAV thời chiến cực kỳ hiệu quả.

Nhờ chương trình này, trong những tháng gần đây Ukraine đã:

• phá vỡ nhiều tuyến hậu cần của Nga;
• cô lập bán đảo Crimea;
• giành nhiều thành công trên chiến trường.
  

Hệ thống mua sắm vũ khí mới

Một trong những thành tựu được báo chí phương Tây đánh giá cao nhất là việc Fedorov xây dựng hệ thống mua sắm vũ khí dựa trên hiệu quả chiến đấu, thay vì mối quan hệ hay lòng trung thành.

The New York Times mô tả hệ thống này đã:

"Biến hoạt động chiến đấu của các kíp điều khiển UAV thành một trò chơi."

Reuters giải thích:

Bộ Chuyển đổi số của Fedorov xây dựng hệ thống chấm điểm. Quân đội Ukraine nhận điểm thưởng cho mỗi cuộc tấn công được xác nhận nhằm vào binh sĩ hoặc khí tài Nga. Những điểm này có thể đổi lấy các loại vũ khí, đặc biệt là máy bay không người lái.

Chống tham nhũng

The Wall Street Journal dẫn lời cố vấn Bộ Quốc phòng Serhiy Sternenko, người đã quyên góp hàng triệu USD để mua UAV cho quân đội Ukraine.

Theo Sternenko, nhiều dòng tiền tham nhũng đã bị Fedorov cắt đứt.

Ông cho rằng hiện đang có chiến dịch bôi nhọ Fedorov do các nhóm lợi ích tham nhũng tiến hành vì họ bị ảnh hưởng bởi các cải cách mua sắm quốc phòng.

Financial Times cũng viết:

Nhiều đại diện ngành công nghiệp quốc phòng, quan chức cấp cao Ukraine, nghị sĩ thuộc đảng của Tổng thống Zelensky và những người hiểu rõ tình hình đều cho rằng Fedorov là rào cản đối với những nhóm muốn trục lợi từ ngân sách quốc phòng khổng lồ trong thời chiến.

Đức bất ngờ

Đài Deutsche Welle (DW) cho biết việc Fedorov bị miễn nhiệm khiến Đức hoàn toàn bất ngờ.

DW dẫn bức thư của Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius gửi Fedorov:

"Chính lòng dũng cảm của anh trong đổi mới sáng tạo đã mang đến cho người Ukraine một động lực mới trong cuộc chiến kéo dài này."

"Zelensky đã tự bắn vào chân mình"

DW dẫn lời nhà phân tích quân sự Gustav Gressel thuộc Học viện Quốc phòng Áo:

"Zelensky đã tự bắn vào chân mình một cách rất đau."

Theo ông, sau quyết định này:

• quan hệ với các đối tác quốc tế có thể bị tổn hại;
• các dự án hợp tác sản xuất vũ khí, đặc biệt là tên lửa cho hệ thống Patriot, sẽ đứng trước nhiều rủi ro.

Ông giải thích:

"Fedorov đã xây dựng được lòng tin rất lớn với các nhà tài trợ quốc tế. Những cam kết hàng tỷ USD và các chương trình hợp tác sản xuất vũ khí mà Ukraine nhận được trong thời gian gần đây đều gắn với việc ông kiên quyết chống tham nhũng."

Mâu thuẫn với Syrskyi

Hầu hết các tờ báo đều cho rằng nguyên nhân trực tiếp khiến Fedorov mất chức là cuộc đối đầu kéo dài với Tổng tư lệnh quân đội Oleksandr Syrskyi.

Trong cuộc họp báo ngày 16/7, Fedorov tuyên bố:

việc phân bổ nguồn lực cho các lữ đoàn được thực hiện dựa trên lòng trung thành, chứ không phải dựa trên dữ liệu và hiệu quả chiến đấu.

Ông nói:

"Không thể xây dựng một hệ thống như vậy."

Hình ảnh gây tranh cãi của Syrskyi

Politico viết:

Syrskyi, người bị nhiều người gọi là "Đồ tể", bị xem là vị tướng mang tư duy Liên Xô, ưu ái những người trung thành và không khuyến khích các chỉ huy ngoài mặt trận chủ động sáng tạo.

France24 nhắc lại rằng:

Biệt danh "Đồ tể" xuất hiện sau chiến dịch phòng thủ Bakhmut kéo dài 9 tháng với tổn thất cực lớn trước khi Ukraine buộc phải rút lui.

Tuy nhiên, các báo cũng ghi nhận:

• Syrskyi chỉ huy thành công phòng thủ Kiev năm 2022.
• Sau đó ông chỉ đạo chiến dịch giải phóng phần lớn tỉnh Kharkiv.

Phản ứng của các đồng minh

Nghị sĩ Quốc hội Đức Robin Wagener nói với DW:

"Đến giờ tôi vẫn không hiểu quyết định này."

Ông gọi Fedorov là:

"Một nhà cải cách có năng lực và đầy sáng tạo."

Tổng thư ký NATO Mark Rutte cố gắng xoa dịu dư luận:

"Tôi có quan hệ làm việc rất tốt với Mykhailo Fedorov. Chúc ông mọi điều tốt đẹp. Tôi tin rằng người kế nhiệm sẽ tiếp tục con đường này."

Trong khi đó, một nhà ngoại giao NATO giấu tên nói với Politico:

"Tôi vô cùng bất ngờ. Chúng tôi đánh giá ông ấy rất cao. Ông ấy làm việc rất xuất sắc."

Phản ứng tại Nga

Theo Meduza, phản ứng ở Nga hoàn toàn trái ngược với phương Tây.

Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov tuyên bố:

"Việc ai làm Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine về cơ bản không quan trọng."

Ông nói điều Nga quan tâm là Kiev phải chấp nhận trách nhiệm và đưa ra các quyết định hướng tới "giải pháp hòa bình".

Nghị sĩ Duma Quốc gia Andrey Kolesnik cho rằng:

Fedorov bị cách chức vì đã phá vỡ các đường dây tham nhũng trong ngành quốc phòng.

Ông còn kêu gọi Zelensky:

"Hãy tiếp tục loại bỏ tất cả những người như vậy."

Các blogger quân sự Nga

Nhiều kênh Telegram ủng hộ chiến tranh công khai ca ngợi quyết định này.

Blogger Alexei Zhivov viết:

"Thật tuyệt khi Zelensky loại Fedorov khỏi quân đội. Ông ta là một kẻ thù quá thông minh và quá hiệu quả."

Kênh Filolog v Zasade cũng gọi đây là:

"Một tin tốt."

Dù vậy, họ thừa nhận nhóm của Fedorov chỉ trong nửa năm đã đạt được những kết quả rất đáng kể.

Kênh Voenny Osvedomitel cho rằng việc Fedorov bị miễn nhiệm sẽ mang lại lợi ích cho Nga vì ông chính là người:

• thúc đẩy số hóa quân đội Ukraine;
• phát triển chương trình UAV;
• tham gia việc vô hiệu hóa các thiết bị Starlink mà quân đội Nga sử dụng.

Một số kênh khác còn kỳ vọng sau Fedorov sẽ là cuộc thanh lọc toàn bộ đội ngũ của ông trong Bộ Quốc phòng.

Nhà khoa học chính trị Nga Dmitry Tsybakov cũng thừa nhận:

Fedorov là bộ trưởng dân sự duy nhất trong thời chiến thực sự tạo ra tác động rõ rệt đến diễn biến chiến sự.

Ông so sánh việc miễn nhiệm Fedorov với việc cách chức Tổng tư lệnh Valerii Zaluzhnyi năm 2024 và cho rằng:

Zelensky đang lựa chọn lợi ích chính trị thay vì nhu cầu quân sự.

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?

Nhà phân tích Gustav Gressel nhận định trên DW:

"Nếu các kênh Telegram của Nga đang ăn mừng thì đó là dấu hiệu đầu tiên cho thấy có điều gì đó không ổn."

The New York Times viết:

"Zelensky sa thải Bộ trưởng Quốc phòng đúng vào thời điểm mà nhiều chuyên gia quân sự cho rằng cục diện chiến tranh đang bắt đầu chuyển biến theo hướng có lợi cho Ukraine."

The Wall Street Journal cho rằng cuộc khủng hoảng giờ đây phụ thuộc vào hai yếu tố:

• liệu người dân Ukraine có tổ chức được các cuộc biểu tình đủ lớn hay không;
• liệu các đồng minh phương Tây có gây đủ sức ép lên Tổng thống Zelensky để ông thay đổi quyết định hay không.

Trong khi đó, Politico nhấn mạnh tác động đối với Liên minh châu Âu:

EU đang chuẩn bị đầu tư thêm hàng tỷ euro vào ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine. Tuy nhiên, giờ đây họ sẽ phải chờ vị Bộ trưởng Quốc phòng mới tiến hành cải cách và tái tổ chức bộ máy. Trong lúc đó, cuộc chiến vẫn không chờ đợi bất kỳ ai.

https://www.radiosvoboda.org/a/zakhid-rosiya-reaktsiya-vidstavka-fedorova/33805777.html