Ảnh minh họa/Internet

QĐND - Kẹp ba, kẹp tư không đội mũ bảo hiểm chạy xe máy loằng ngoằng; tóc nhuộm vàng, nhuộm đỏ; mồm phì phèo thuốc lá; chỉ cần có một va chạm, mâu thuẫn nhỏ là hùng hổ rút dao, rút kiếm để nói chuyện phải quấy… Xin phác họa vài nét của bức chân dung một bộ phận thanh niên vùng ven đô, ven thị - nơi đang từ làng lên "phố" rất nhanh.

Từ làng thành "phố", từ nhà ngói lên nhà tầng, từ người dân quê trở thành người thành thị là sự phát triển tất yếu của một xã hội, một đất nước đang đi lên, biểu hiện của kinh tế phát triển, của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Ngay tại Hà Nội, chỉ cách đây dăm bảy năm, chẳng ai có thể hình dung một vùng Mỹ Đình nhếch nhác, lạc hậu lại trở thành một Mỹ Đình tráng lệ, nguy nga với nhiều nhà cao tầng, phát triển bậc nhất thủ đô như hiện nay.

Thế nhưng, đồng hành với niềm vui về sự thay da đổi thịt của các vùng ven đô, lại xuất hiện một mối lo về sự chống chếnh, biến chất của một bộ phận thanh niên địa phương. Xuất thân từ nông dân, bỗng dưng ruộng vườn được giải tỏa để làm khu đô thị, được đền bù một cục tiền lớn, nhiều người hí hửng xây nhà, mua xe tay ga đắt tiền, xe hơi đời mới. Con cái thấy gia đình bỗng dưng có cả đống tiền thì sinh ra tư tưởng hưởng thụ, lười lao động, không muốn học hành. Và thế là một lớp thanh niên ven đô có lối sống “cao bồi” đã ra đời. Họ ít hiểu biết về pháp luật, ít định hướng tương lai, vất vưởng quán xá nhậu nhẹt bê tha, manh động, bất cần đời... Tiền đền bù nhiều mấy rồi cũng hết. Khi đó, họ rất dễ phạm pháp để kiếm sống.

Đợt tổng kiểm tra truy quét tội phạm trên địa bàn thành phố Hà Nội vừa qua đã cho chúng ta những dấu hiệu đáng báo động về tình trạng “tội phạm hóa” trong thanh niên. Thật đáng sợ khi trong cốp xe máy của những đám thanh niên “đầu xanh, đầu đỏ” đánh võng trên đường thường có các vũ khí lạnh như: Dao, kiếm, mã tấu để sẵn sàng gây tội ác. Không ít kẻ trong số đó xuất thân từ vùng ven đô.

Có một thực tế là với mỗi một dự án phát triển đô thị, những người thực hiện dự án thường quan tâm nhiều đến quy hoạch, cảnh quan, thiết kế, chất lượng công trình, lợi nhuận… Các vấn đề về xã hội dường như vẫn chưa được nghiên cứu một cách tổng thể, bài bản và có các chính sách thật sự hiệu quả. Mặc dù, các nhà quản lý đã tạo ra các chính sách hỗ trợ cho người dân có đất đai được giải tỏa để làm khu đô thị, khu công nghiệp, nhưng có vẻ như những chính sách ấy chưa phải là kế an sinh bền vững, chưa góp phần tích cực hạn chế các xáo trộn, lệch lạc của xã hội địa phương.  

Giáo dục, đào tạo và việc làm là mấu chốt của vấn đề. Bởi nguyên nhân sinh ra lớp thanh niên “cao bồi” là do thiếu giáo dục, thiếu việc làm, “nhàn cư vi bất thiện”.  Nên giao hẳn cho nhà đầu tư trách nhiệm chính trong tái tạo, bảo hiểm việc làm cho người nông dân bị thu hồi đất ở các dự án. Các cơ quan chính quyền chỉ nên có vai trò phối hợp và kiểm tra việc thực hiện. Ngoài đền bù đất đai bị thu hồi, nhà đầu tư phải hỗ trợ đào tạo nghề, thu nhận con em của địa phương vào làm hoặc có các hình thức để chi tiền hỗ trợ thất nghiệp cho nông dân. Kinh phí cho các khâu này được tính vào tổng kinh phí đầu tư của dự án. Các quy định này cần được cụ thể hóa bằng các văn bản quy phạm pháp luật và được thực hiện, kiểm tra một cách nghiêm túc. Khi đã được luật hóa thì tổng kinh phí đầu tư cho mỗi dự án sẽ lớn hơn, nhưng tính cạnh tranh của dự án không vì thế mà giảm bởi đây là chính sách chung. Như thế, chúng ta cũng sẽ loại bỏ bớt được các đơn vị, doanh nghiệp yếu kém, trách nhiệm xã hội thấp khi thẩm định các dự án đầu tư xây dựng khu đô thị, khu công nghiệp.

“Cao bồi" đô thị hóa là một thực trạng xã hội cần được nghiên cứu và nhìn nhận một cách thẳng thắn, nghiêm túc. Để dẫn tới thực trạng nêu trên, phần lỗi chính là ở gia đình và bản thân thanh niên, nhưng có phần không nhỏ là ở việc hoạch định các chính sách kinh tế - xã hội. Hạn chế, tiến tới xóa bỏ thực trạng này cũng là nhằm hướng tới sự phát triển bền vững.

Hồ Quang Phương