Thực hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", tỉnh Lào Cai đang dồn lực triển khai chiến dịch lấy mẫu ADN cho hơn 1.200 phần mộ liệt sĩ chưa xác định danh tính. Đây là một hành trình linh thiêng, một cuộc chạy đua với thời gian bằng tất cả lòng biết ơn và trách nhiệm.

Lào Cai hiện có 1.262 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin. Trong chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, địa phương này được chọn làm điểm của Quân khu 2 với quyết tâm hoàn thành toàn bộ công tác lấy mẫu giai đoạn một ngay trong tháng 7 năm 2026. Để mở đầu cho chiến dịch quy mô và chưa có tiền lệ này, Nghĩa trang Liệt sĩ xã Bảo Thắng là nơi đầu tiên được chọn để thực hành làm điểm. Những ngày này, khi nắng hè phủ vàng trên những hàng cây cổ thụ tại nghĩa trang, không khí nơi đây đang hối hả hơn bao giờ hết với hành trình chạy đua với thời gian của các lực lượng.

Tại đây, nơi có 165 phần mộ cần lấy mẫu ADN trong đợt đầu tiên, một tổ công tác liên ngành cùng 4 tổ lấy mẫu chuyên trách đã trực tiếp bám trụ hiện trường, triển khai công việc gần như không ngơi nghỉ. Áp lực lớn, thời gian gấp, lại phải xử lý những phần hài cốt đã nằm sâu trong lòng đất nhiều thập kỷ. Đối với lực lượng làm nhiệm vụ ý thức rõ từng mẫu sinh phẩm lấy được hôm nay chính là cơ sở, là hy vọng để một gia đình sau hàng chục năm mong ngóng tìm lại được người thân của mình.

Đại tá Hoàng Văn Toàn, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lào Cai chia sẻ: "Qua quá trình kiểm tra cho thấy, có sự tham gia của tất cả hệ thống chính trị, nhất là lực lượng vũ trang, các cựu chiến binh, cấp ủy địa phương và quần chúng nhân dân. Chiến dịch này nhận được sự đồng thuận rất lớn của nhân dân. Quy trình lấy mẫu diễn ra rất chu đáo, đúng quy trình, bảo đảm không có sự nhầm lẫn".

Theo quy định, việc lấy mẫu được tiến hành theo nguyên tắc nghiêm ngặt: "Một hài cốt, tại một thời điểm". Từng phần mộ được mở ra chậm rãi. Từng chiếc răng, từng mẩu xương còn lại được các bác sĩ pháp y nâng niu, làm sạch, bảo quan và niêm phong tỉ mỉ. Đằng sau mỗi mẫu ADN là một cuộc đời, một gia đình; là những người mẹ tóc đã bạc trắng, những người vợ dành cả tuổi thanh xuân để chờ đợi, những người con lớn lên mà chưa một lần biết nơi cha mình yên nghỉ. Chính niềm khắc khoải ấy đã tiếp thêm động lực cho các kỹ thuật viên làm việc liên tục nhiều giờ dưới thời tiết nắng nóng mà không một lời kêu than.

Ông Trần Văn Thủy, Kỹ thuật viên giải phẫu, Trung tâm Pháp y tỉnh Lào Cai bộc bạch: "Không ngại khổ, không ngại khó. Lấy mẫu chính xác đạt tiêu chuẩn, Công việc này đòi hỏi phải chính xác tuyệt đối, chỉ cần một chút nhầm lẫn thôi là sẽ ảnh hưởng đến kết quả sau này".

Từ kết quả làm điểm tại Bảo Thắng, công tác lấy mẫu sinh phẩm và quy tập đã được triển khai đồng loạt trên toàn tỉnh. Lực lượng vũ trang tỉnh Lào Cai phối hợp chặt chẽ với các ngành, các địa phương thực hiện bài bản, nghiêm ngặt theo đúng quy trình kỹ thuật. Sự hiệp đồng này đã đảm bảo tiến độ và độ chính xác tuyệt đối cho hàng trăm phần mộ.

Chứng kiến tinh thần ấy, Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Ngân, Phó Chủ nhiệm Chính trị Quân khu 2 đánh giá: "Cũng là lần đầu triển khai cũng còn khó khăn, tổ chức tập huấn làm thử trước theo đúng quy trình, rút kinh nghiệm kịp thời, sau mỗi 1 lần rút kinh nghiệm, còn vướng mắc khó khăn, kịp thời tháo gỡ".

Tính đến nay, tỉnh Lào Cai đã lấy mẫu ADN cho 931 trên tổng số 1.262 ngôi mộ chưa có thông tin tại 10 nghĩa trang. Cùng với hành trình tìm lại tên cho các anh, 13 hài cốt liệt sĩ mới tìm thấy nơi chiến trường xưa cũng đã được quy tập, trang trọng đưa về an táng trong lòng đất mẹ. Mỗi quách hài cốt, mỗi mẫu sinh phẩm được gửi đi mang theo niềm hy vọng đoàn tụ suốt hàng thập kỷ của những người thân nơi quê nhà. Trả lại danh tính cho các anh là trách nhiệm, là hành trình của lòng biết ơn vô hạn. Dẫu chưa rõ tên anh, nhưng vinh quang của các anh đã hòa vào sông núi. Việc đưa các anh trở về, chính là mệnh lệnh từ trái tim!